cretan music – mantinades

από το περιοδικό ΟΑΣΙΣ

Εκ Ρεθύμνου ορμώμενος, Μυλοποταμίτης, γεννήθηκε στο χωριό Κάλυβος, μία ανάσα από τα Ανώγεια, γενέθλιο τόπο και του Νίκου Ξυλούρη, ο οποίος τον επηρέασε σε μεγάλο βαθμό. Ήταν κοντά 16 χρόνων όταν ξεκίνησε να παίζει λαούτο και να τραγουδά για πρώτη και τελευταία φορά μακριά από την πολυαγαπημένη του Κρήτη.

Έχει συνεργαστεί με μεγάλους λυράρηδες της Μεγαλονήσου, όπως οι Λεωνίδας Κλάδος, Νίκος Βενιανάκης, Νίκος Σωπασής, Μανώλης Αλεξάκης, Ζαχαρίας Μελασσανάκης, αλλά η συνάντησή του με τον Θανάση Σκορδαλό, την τεράστια αυτή προσωπικότητα της κρητικής μουσικής, αποτελεί σταθμό στην προσωπική του πορεία.

Μόλις ολοκλήρωσε τις εμφανίσεις του ο δημιουργός στο κέντρο Κρήτη, ενώ βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας ενός ακόμα δίσκου, συνδυάζοντας το έντεχνο στοιχείο της ελληνικής μουσικής με την κρητική δημοτική, με τους μόνιμους συνεργάτες του Γιώργη Χαλκιαδάκη, Γιώργο Χαλκιαδάκη, Δημήτρη Αλμπαντάκη και Νίκο Γκαλονάκη. Στον ελεύθερό του χρόνο κατασκευάζει μουσικά όργανα, και εκτός από λαούτο παίζει μαντολίνο, μαντόλα και λύρα.

Τι κάνει το κρητικό τραγούδι τόσο ενεργό και ξεχωριστό;
Όλα τα είδη της μουσικής μας έχουν κάτι ξεχωριστό. Η διαφορά στο κρητικό τραγούδι είναι ότι υπάρχει εξέλιξη. Ασχολούνται νέοι μουσικοί, φτιάχνουν μαντινάδες, καταπιάνονται με τα παραδοσιακά όργανα ή μαθαίνουν και να τα φτιάχνουν. Υπάρχει ανάλογη εξέλιξη και στον στίχο, που περιγράφει την καθημερινότητα. Πολλά, βέβαια, οφείλουμε και στους παλιούς.

Εχει και άλλο »

Στα τέλη του προηγούμενου χρόνου, είχα ποστάρει ένα από τ’αγαπημένα μου βίντεο. Ηταν ένα βίντεο από μια παρέα στους Δροσουλίτες της Αγίας Παρασκευής. Αγαπημένο βίντεο, λόγω του Ανδρέα Βαρβατάκη και του Πέτρου Σαριδάκη. Αγαπημένο, λόγω της όμορφης παρέας που μαζεύτηκε σε ένα τραπέζι για να παίξουν μουσική. Να τραγουδήσουν. Να πιούνε. Αγαπημένο λόγω των συρτών που επέλεξαν να παίξουν και για τον τρόπο που το έκαναν.

Πρόσφατα ανακάλυψα το 2ο μέρος του. Οι ίδιοι, “συνήθεις ύποπτοι”, συνεχίζουν αυτή τη φορά με το “Μόνο εκείνος π’αγαπά” του Σκορδαλού. Αν και θα προτιμούσα το βίντεο μεγαλύτερο σε διάρκεια (η αλήθεια είναι πως δεν χόρτασα) δεν παύει αν είναι κάτι που θα πρέπει να δείτε και ν’ακούσετε.

Εχει και άλλο »

Το χορό “Μικρό-Μικράκι” πόσοι τον γνωρίζετε; Φαντάζομαι λίγοι. Οπως πολλοί δεν θα γνωρίζατε και τον “Πρινιώτη” που είχε παρουσιαστεί από αυτό το blog, πριν από μερικούς μήνες. Και αυτή τη φορά, έχουμε μία καταγραφή του χορού, από το video-ντοκουμέντο του 1985, που είχε βιντεοσκοπηθεί στα Χάρκια Ρεθύμνου, από μια ομάδα του Λυκείου Ελληνίδων Ρεθύμνου.

Θέλω να πιστεύω, ότι και αυτό το video, θα φανεί χρήσιμο, σε όσους ασχολούνται ουσιαστικά (και όχι επιδεικτικά) με τον Κρητικό χορό, γιατί αποτελεί μια αληθινή καταγραφή από απλούς ανθρώπους ενός μικρού χωριού με τη συνοδεία του χωριανού τους λυράρη του ΔιαμαντοΣτελή και δεν αποτελεί μια επιτηδευμένη παρουσίαση από ένα χορευτικό συγκρότημα. Πιο αληθινό δε γίνεται!

Τί γνωρίζουμε όμως για το χορό “Μικρό-Μικράκι“;;

Είναι γνωστός απλά και ως “Μικράκι“.  Σιγανός χορός,  έχει καταγραφεί από την επαρχία Αποκορώνου του νομού  Χανίων έως και το νομό Λασιθίου.  Ομαδικός χορός, εύκολος στο βηματισμό, φαίνεται ότι ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής.  Οι χορευτές σχημάτιζαν κύκλο και στην γραμμή αυτού χόρευαν με τις παλάμες πιασμένες στο ύψος των ώμων.  Μαντινάδες που συνήθως συνοδεύουν το χορό είναι:

Εχει και άλλο »

Ο Κωνσταντίνος Παπαδάκης ή “Λυρατζάκι” ήταν από το Μεσοχωριό που βρίσκεται στην περιοχή των Αστερουσίων ορέων νότια του νομού Ηρακλείου. Το προσωνύμιο “Λυρατζάκι” δεν του προσάφθηκε άδικα καθώς ήταν «ένα με τη λύρα» ταυτόχρονα με το μικρό του ύψος! Έπαιζε βιολόλυρα και ήταν μαθητής του θρυλικού Φουστάνη από την Πόμπια, ενώ δεν τραγουδούσε ποτέ. Η σύζυγός του αναφέρει γι΄ αυτόν: “Σε ηλικία 14 ετών έφυγε από το Μεσοχωριό και πήγε στη Πόμπια για να σπουδάσει καλά τη λύρα στον φημισμένο δάσκαλο της, το Φουστάνη. Έπρεπε όμως να τύχει της αποδοχής του σεβαστού πρωτομάστορα ο οποίος και του είπε: «Κωστάκι άκουσε το κομμάτι που θα σου παίξω, και μετά θα το παίξεις και του λόγου σου!» Έτσι και έγινε. Ο Φουστάνης ενθουσιάστηκε από το παίξιμό του υποψήφιου μαθητή του και είπε:

Θέ μου και δώσε του φτερά ως είν΄ η όρεξή μου
είπα το και ξανά ΄πα το να σε χαρώ Κωστή μου.

Μαθήτευσε δίπλα του 40 ημέρες. Ότι έβγαινε από τη λύρα του Λυρατζάκι είχε προέλευση την ψυχή και το μυαλό του ενώ ακόμα και ο τρόπος που κρατούσε τη λύρα ήταν ιδιαίτερος, «παλαιινός» θα λέγαμε. Δεν την ακουμπούσε στο στήθος του αλλά την κρατούσε κάθετα με το κάτω άκρο της να βρίσκεται στους δέκα περίπου πόντους από το γόνατο του. Εξαιρετικός στην απόδοση του μαλεβιζιώτη είχε ξεχωριστή μελωδία για τον «σερτό» μαλεβιζιώτη (την ώρα που οι χορευτές ήταν στον κύκλο) και άλλη για τον επιτόπιο («στετό»-την ώρα που ο πρωτοχορευτής στενόταν για να κάνει τις φιγούρες του), ενώ ονομαστές έμειναν οι υπέροχες κοντυλιές του αλλά και η ανεπανάληπτη ερμηνεία του στον Εθιανό πηδηχτό. Έπαιζε επίσης Πρινιώτη, Χανιώτη (συρτό), Πεντοζάλη (πηδηχτό), κ.α.

Ο Παπαδάκης συντροφιά με τον Γιώργη Καρκαβάτσο (σφακιανής καταγωγής, που γεννήθηκε στον Αχεντριά Ηρακλείου το 1915) και τη μαντόλα του, διαμόρφωσαν τη μουσική κουλτούρα και άφησαν το δικό τους στίγμα στην περιοχή των Αστερουσίων και ιδιαίτερα στην Εθιά.

Ακούστε ένα μουσικό δείγμα mp3, από τον ανεπανάληπτο Εθιανό πηδηχτό του (από τα συνοδευτικά cd του μουσικού λευκώματος “Αστερούσια: Μουσικές Φωτογραφίες”, επιμέλειας Σάββα Πετράκη, Δήμος Αστερουσίων Ηρακλείου 2009)

Ακούστε ένα μουσικό δείγμα mp3, από τον Κωνσταντίνο Παπαδάκη που παίζει Καστρινό. Το κομμάτι προέρχεται από μία κασέτα που μας παραχώρησε ο ανηψιός του “Λυρατζάκι” πριν από 2 χρόνια και ήρθε στην κατοχή μας μέσω της καλής φίλης Άννας Σαριδάκη.

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

πηγές:
Κατσαπρακάκης Αλέξανδρος,
Σάββας Πετράκης.

Σήμερα προστέθηκε μία ακόμα δυνατότητα που υπήρχε παλαιότερα στο mantinades.gr.

Πλεόν μπορείτε να στέλνετε όποια μαντινάδα θέλετε, όπου θέλετε, με email, με τη δυνατότητα προσθήκης σχολίου/αφιέρωσης. Για να στείλετε μία μαντινάδα με email, αρκεί να πατήσετε το σχετικό σύνδεσμο που βρίσκεται κάτω από κάθε μαντινάδα. Δείτε την παρακάτω εικόνα (κάντε click για να μεγαλώσει).

Ομως δεν σταματάω εδώ. Είναι ήδη στα σκαριά η δυνατότητα αποστολής μαντινάδας με SMS. Αυτή τη στιγμή βρίσκεται στο στάδιο της συγκέντρωσης στατιστικών στοιχείων. Αυτό σημαίνει ότι κάθε click που κάνετε στον σχετικό σύνδεσμο καταγράφεται, έτσι ώστε ν’αποκτήσω μια ιδέα για το πόσο δημοφιλής μπορεί να γίνει μία τέτοια υπηρεσία.

Ταυτόχρονα, αυτά τα click, όσο και οι αποστολές με email, δημιουργούν ένα στατιστικό για τις πιο αγαπημένες σας μαντινάδες. Σε λίγες ημέρες θα προστεθεί στο μενού του mantinades.gr, η επιλογή για τις “Δημοφιλείς μαντινάδες“, που θα προκύπτουν από αυτά τα δεδομένα, αλλά και παλαιότερα στατιστικά που υπήρχαν από 2000!!!

Ηράκλειο, Μονοφάτσι, Μεσσαρά, Πεδιάδα, Βιάννος.

- Λευτέρης Μανασάκης, βιολόλυρα Καστελολευτέρης, μαντολίνο.

Μια τέτοια κατανομή θα μπορούσε να γίνει για τις περιοχές του νομού Ηρακλείου οι οποίες είχαν να παρουσιάσουν σημαντικούς λαϊκούς μουσικούς από την αρχή του εικοστού αιώνα μέχρι τη δεκαετία του ’80, και που αντίστοιχα διακρίνονται από ένα τοπικό ηχόχρωμα. Και αναφερόμαστε σε μουσικούς που όλοι σχεδόν έχουν φύγει απ’ τη ζωή, αλλά που ωστόσο με τη καλλιτεχνική τους συμπεριφορά και δραστηριότητα καθόρισαν την μοMυσικοχορευτικά ήθη και γενικότερα την πολιτιστική ιστορία αυτών των τοπικών κοινωνιών και όχι μόνο. Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μια σταχυολόγηση από μουσικούς των ως άνω περιοχών όμως σε καμιά περίπτωση συνιστά διεξοδική και αναλυτική αναφορά στη μουσική τους ιστορία.

Ηράκλειο: Η πρωτεύουσα. Η πόλη των λόγιων βιολιστών οι οποίοι είχαν παιδεία πάνω στη κλασσική μουσική που ποτέ όμως ουδέποτε αποκόπηκαν από τις λαϊκές μουσικές ρίζες και εκδηλώσεις. Οι γνώσεις τους και η εν γένει τους υπόσταση ως μουσικοί τους έδωσε τη δυνατότητα με τη δέουσα υπευθυνότητα και σοβαρότητα να καταθέσουν την άποψή τους σ΄ αυτό που ονομάζουμε λαϊκό μουσικό πολιτισμό.

Συντελεστές αυτού του φαινομένου αναφέρονται οι αδελφοί Αλεξίου του Στέλιου, Ο καθηγητής της παιδαγωγικής ακαδημίας Ηρακλείου Νουφράκης, ο Μηνάς Τζωρτζάκης, ο Μιχάλης Σφακιανάκης, και φυσικά ο Στρατής Καλογερίδης που κυρίως στο Ηράκλειο άσκησε τον πολύπλευρο καλλιτεχνικό του ρόλο ως μουσικός αλλά και ως φωτογράφος. Ο βιολιστής μουσικός, που κατέγραψε στο μουσικό πεντάγραμμο γνωστές μελωδίες της ανατολικής Κρήτης από όπου και καταγόταν. Μια προσωπικότητα με το όνομα που κατέστη θρυλικό στη Κρήτη, και στο χώρο των μουσικών αλλά και στο απλό κόσμο της. Αρχιμουσικός της φιλαρμονικής του Δήμου Ηρακλείου την περίοδο του μεσοπολέμου, είχε μια πλούσια δισκογραφική δραστηριότητα η οποία συνιστά και τη βασική πηγή πληροφόρησης όσον αφορά το μουσικό ύφος που χαρακτήριζε το παίξιμό του αλλά και των άλλων αναφερόμενων. Εκεί διαπιστώνουμε τη διαφορετικότητα της μουσικής έκφρασης μεταξύ των αστικών κέντρων και της υπαίθρου.

Εχει και άλλο »

Πολλές φορές δε χρειάζεται κάτι  ιδιαίτερο για να γίνει παρέα. Μια γλυκιά καλοκαιρινή βραδιά, μερικοί καλοί φίλοι και 2-3 άνθρωποι που να ξέρουν να “γρατζουνάνε” μια λύρα και ένα λαούτο.

Οταν όμως αυτοί που “γρατζουνάνε”, τυχαίνει να είναι ο Μαρκογιάννης, ένας ζωντανός θρύλος της Κρητικής μουσικής, ο Γιάννης Τσουρδαλάκης, που αποτελεί μια από τις ελπίδες της και ο Γιάννης Αποστολάκης, τότε το πράγμα αλλάζει.

Οταν αυτοί, συνοδεύονται από μερακλήδες τραγουδιστάδες της παρέας και από ανθρώπους όπως ο Σηφογιωργάκης στα τραπέζια, δε μπορεί παρά η βραδιά να μείνει αξέχαστη σε όσους έχουν την τύχη να συμμετέχουν σε αυτή. Κάτι τέτοια, πρέπει να έγινε και στα Σακτούρια του Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου, όπως μπορείτε να δείτε και ν’ακούσετε και εσείς στο παρακάτω video.

Εχει και άλλο »