cretan music – mantinades

σημείωση: To παρόν άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Λαϊκό Τραγούδι»
λίγες μέρες προτού ο Ναύτης αφήσει την τελευταία του πνοή.
Επιμέλεια κειμένου: Μάνος Γρυσμπολάκης

Κώστας Παπαδάκης ή «Ναύτης». Ο μεγαλύτερος εν ζωή βιολιστής (όπως αναφέρεται στη σημείωση, το άρθρο δημοσιεύτηκε λίγες μέρες πριν αφήσει την τελευταία του πνοή) της Κρήτης είναι ο Κώστας Παπαδάκης, περισσότερο γνωστός με το ψευδώνυμό του «Ναύτης». Ο Ναύτης είναι 86 ετών και ζει με τη σύζυγό του Αθηνά στο συνοικισμό Δαράτσο λίγο έξω από τα Χανιά. Τελευταίος από μια σειρά μεγάλων καλλιτεχνών και δεξιοτεχνών του βιολιού που έζησαν και εξέλιξαν τη μουσική παράδοση της Δυτικής Κρήτης, ειδικότερα του Nομού Χανίων, απολαμβάνει σήμερα την αναγνώριση της πολύπλευρης καλλιτεχνικής του προσφοράς στη μουσική ζωή του τόπου του[i]. Κι αυτό γιατί εκτός από σημαντικός μουσικός και τραγουδιστής, ο Ναύτης είναι και δημιουργός πολλών πρωτότυπων συνθέσεων που έχουν ενσωματωθεί στο ρεπερτόριο των παραδοσιακών μουσικών της περιοχής και δεν λείπουν από κανένα παραδοσιακό γλέντι[ii].

ΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ

Ο Ναύτης γεννήθηκε το 1920 στο χωριό Μπαλαμπιανά της Γραμπούσας. Γόνος οικογενείας καλλιτεχνών αφού ο πατέρας του Βασίλης Παπαδάκης ή «Κοπανίδης» καθώς και ο παππούς του Κώστας Παπαδάκης ή «Μπαλαμπούς» ήταν μουσικοί και μάλιστα βιολιστές. Σε ηλικία 7 ετών πιάνει το βιολί στα χέρια του, κρυφά –στην αρχή- από τον πατέρα του, και τρία μόλις χρόνια αργότερα παίζει στο πρώτο γλέντι. Ξεκινά έτσι τη σταδιοδρομία του σαν επαγγελματίας μουσικός, παράλληλα δε αρχίζει σιγά σιγά να ευρύτερα γνωστός μέσα στα όρια –αρχικά- του Νομού Χανίων.

Το 1938 ο Ναύτης εγκαθίσταται στον Πειραιά όπου εμφανίζεται στο κρητικό κέντρο του Δημήτρη Καβαλιεράκη στην Καλλιθέα και συνεργάζεται με τον Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών και με τον Ραδιοφωνικό Σταθμό της ΕΟΝ. Το 1940 επιστρέφει στα Χανιά. Αργότερα αναλαμβάνει μουσικές εκπομπές σε ιδιωτικό σταθμό που ιδρύθηκε μετά την απελευθέρωση. Οι εκπομπές αυτές ήταν η βασική αιτία εξάπλωσης της φήμης του Ναύτη στην υπόλοιπη Κρήτη. Η φήμη του Ναύτη συνοδεύεται από παράλληλη εξάπλωση του τοπικού ρεπερτορίου στις ανατολικότερες επαρχίες της Κρήτης[iii].

Έξι χρόνια αργότερα ο Κώστας Παπαδάκης κατατάσσεται στο Ναυτικό. Κατά τη διάρκεια της θητείας του παίζει σε εκδηλώσεις φορώντας τη στολή του ναύτη. Με τον καιρό η εμφάνιση του ναύτη του προσδίδεται ως παρατσούκλι, έτσι και μετά την απόλυσή του ο ίδιος κρατά αυτό το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο που τον ακολουθεί από τότε.

Ακολουθεί μια δεκαετία με συνεχείς εμφανίσεις και πολλές ραδιοφωνικές εκπομπές σε σταθμούς στην Αθήνα και την Κρήτη, όπου ο Ναύτης συνεργάζεται, μεταξύ άλλων, με τον κορυφαίο λαουτιέρη Γιώργο Κουτσουρέλη και τους αδελφούς του Στέλιο και Μανώλη, καθώς και με τον λυράρη Κώστα Μουντάκη.

Η ΑΜΕΡΙΚΗ

Το 1959 ο Ναύτης μεταναστεύει στην Αμερική και εγκαθίσταται στο Σικάγο. Τον πρώτο καιρό κάνει διάφορες δουλειές, μεταξύ των οποίων αυτή του οικοδόμου και μάλιστα σε ουρανοξύστες! Λίγο αργότερα αρχίζει να εργάζεται σαν μουσικός, όχι όμως ως βιολιστής αλλά, κυρίως λόγω των αναγκών και την ζήτηση στην αγορά εργασίας των νυχτερινών κέντρων της Αμερικής, ως σολίστ του μπουζουκιού. (Εδώ χρειάζεται να κάνουμε μια μικρή παρένθεση για να εξηγήσουμε ότι ο Ναύτης παράλληλα με το βιολί μαθαίνει και παίζει μπουλγαρί –αρχικά- και στη συνέχεια τρίχορδο μπουζούκι. Υπήρξε δεξιοτέχνης μπουζουξής και την ιδιότητά του αυτή άρχισε να την εξασκεί και επαγγελματικά, προτού ακόμα φύγει για την Αμερική, κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Αθήνα και τα Χανιά).

Ο Ναύτης σαν μπουζουξής και στη συνέχεια σαν βιολιστής σταδιοδρομεί σε κέντρα διασκεδάσεως του Σικάγο και –περιστασιακά- άλλων πολιτειών, όπου συνεργάζεται με πολλά ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου όπως ο Μανώλης Χιώτης, η Μαίρη Λίντα, ο Μπέμπης, ο Σπόρος, ο Λεμονόπουλος και άλλοι. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Αμερική ηχογραφεί σε δίσκους 78 στροφών λαϊκά τραγούδια δικής του συνθέσεως αλλά και κρητικούς σκοπούς οι οποίοι μάλιστα είναι παιγμένοι από τον ίδιο με μπουζούκι συνοδεία λαϊκής ορχήστρας, ενώ για την έκδοσή τους ιδρύει μια μικρή δισκογραφική εταιρεία με την ονομασία «Naftis Recording Co».

Το 1970 ο Ναύτης μετακομίζει στη Νέα Υόρκη συνεχίζοντας την σταδιοδρομία του στην Αμερική η οποία τελειώνει το 1974 όταν επιστρέφει στα Χανιά. Το κεφάλαιο «ξενητειά» όμως δεν θα τελειώσει ακόμα για αυτόν αφού το 1981 θα μετοικήσει στο Σύδνεϋ της Αυστραλίας για να επιστρέψει -οριστικά αυτή τη φορά- στην Κρήτη το 1986.

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Επιστρέφοντας από την Αμερική στην πατρίδα του ο Ναύτης γνωρίζει την αποδοχή και το θαυμασμό των πατριωτών του, κυρίως δε των μουσικών. Η αναγνώριση αυτή καθώς και η πολύ ισχυρή προσωπικότητα του ως καλλιτέχνη αλλά και ως άνθρωπο βοήθησαν το Ναύτη στο να μεταλαμπαδεύσει στην παραδοσιακή μουσική των Χανιωτών και ειδικότερα στον τρόπο που παιζόταν το βιολί καινούργια χαρακτηριστικά. Χαρακτηριστικά και τεχνικές που αναγκάστηκε να αφομοιώσει για να μπορέσει να παίξει ως βιολιστής με λαϊκές ορχήστρες, αφού ο προγενέστερος τρόπος που χρησιμοποιούσε –και χρησιμοποιούσαν όλοι οι βιολιστές της Δυτικής Κρήτης- είχε κάποιες ιδιαιτερότητες[iv]. Ιδιαιτερότητες που απ’ τη μια εξυπηρετούσαν την απόδοση του ύφος του τοπικού ρεπερτορίου αλλά απ’ την άλλη δημιουργούσαν πρακτικές δυσκολίες στην προσπάθεια του Ναύτη να ενσωματωθεί σε μεγαλύτερα μουσικά σχήματα .

Μετά τον ερχομό του ο Ναύτης εγκαταλείπει το μπουζούκι και ασχολείται κυρίως με το βιολί. Συνεχίζει να δημιουργεί πολλούς νέους σκοπούς, ηχογραφεί δίσκους και κυρίως διασκεδάζει τους Χανιώτες -και μη- γλεντιστές που τον καλούν να παίξει σε κάθε λογής εκδήλωση[v]. Η φήμη του ως βιολιστή τον ακολουθεί πλέον παντού ενώ την περίοδο αυτή ξεκινά και η αδιάκοπη συνεργασία του με τον τότε φοιτητή της αρχιτεκτονικής λαουτιέρη Στέλιο Λαϊνάκη ο οποίος σπούδαζε στην Ιταλία.

Οι σπουδές του τελευταίου και η γνωριμία του με τον ιταλό μουσικολόγο Roberto Laydi ήταν η αφορμή για να ξεκινήσει μια συνεργασία των τριων ανδρών με σκοπό τη μελέτη της παραδοσιακής μουσικής της Δυτικής Κρήτης, η οποία –συνεργασία – συνοδεύτηκε από την οργάνωση πολλών εκδηλώσεων και συναυλιών κρητικής μουσικής στην Ιταλία, Γαλλία και την υπόλοιπη Ευρώπη, καθώς και από την έκδοση αρκετών ενδιαφέροντων δίσκων.

Σελίδες: επόμενη »