cretan music – mantinades

Ο ΣΙΜΩΝ ΚΑΡΑΣ

Μια σημαντική πτυχή στη ζωή του Ναύτη είναι η εμποτισμένη με πάθος προσπάθειά του να υποστηρίξει και να αποδείξει ότι το βιολί είναι το κατ’ εξοχήν παραδοσιακό όργανο της Κρήτης. Στην προσπάθειά του αυτή ήρθε αντιμέτωπος με έναν άνθρωπο που πίστευε ακριβώς το αντίθετο. Ο άνθρωπος αυτός ήταν ο Σίμωνας Καράς.

Ο Σίμων Καράς στα μέσα της δεκαετίας του ’60 ανέλαβε την διεύθυνση του μουσικού προγράμματος της Δημοτικής Μουσικής του ΕΙΡ. Από τότε με εισηγήσεις του προτείνει και τελικά επιτυγχάνει την απαγόρευση της ραδιοφωνικής μετάδοσης Κρητικών τραγουδιών και σκοπών παιγμένων με βιολί θεωρώντας ότι το πλέον αντιπροσωπευτικό όργανο της Κρητικής μουσικής παράδοσης είναι η λύρα[vi]. Οι χανιώτες βιολιστές αντιδρούν έντονα με πρωτοβουλία του Ναύτη ο οποίος από τότε, λίγο πριν φύγει για την Αμερική, έρχεται σε σύγκρουση το Σίμωνα Καρά.

Με την επιστροφή του Ναύτη από την Αμερική η σύγκρουση αυτή συνεχίζεται. Ο Ναύτης για να αποδείξει τις απόψεις του προχώρησε το 1989 στην έκδοση ενός βιβλίου υπό τον τίτλο “Κρητική λύρα, ένας μύθος!” Στο βιβλίο αυτό αναφέρει πολλές λεπτομέρειες για την σχέση αυτή που είχε με τον Καρά και άλλα πολλά πράγματα που θεώρησε ότι αποδεικνύουν τις απόψεις του (βλ. υπ/ση 1).

ΟΙ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΑΥΤΗ

Ας επιστρέψουμε όμως στην μουσική πράξη για να αναφέρουμε ότι μέχρι σήμερα ο Ναύτης έχει δημιουργήσει πολλούς σκοπούς οι οποίοι έχουν παραμείνει ως κλασσικοί στο ρεπερτόριο των χανιωτών παραδοσιακών μουσικών. Πολλοί από αυτούς παίζονται σε κάθε περίσταση που απαιτεί χορό και γλέντι και είναι ιδιαίτερα δημοφιλής. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι αρκετοί από τους παλαιότερους σκοπούς που έχει βγάλει είναι αναγνωρίσιμοι ή πλήρως αντεγραμμένοι υπό διασκευή σε νεώτερες μελωδίες που κυκλοφορούν σε δίσκους από λυράρηδες.

Σκοπούς του Ναύτη μπορείτε να ακούσετε εφόσον πάτε σε οποιοδήποτε χανιώτικο γλέντι ή αφού βρείτε τα παρακάτω :

• «50 χρόνια Ναύτης – Αφιέρωμα», Panivar PA 40279 (Cd)
• «65 χρόνια Ναύτης, Νο1 & Νο2», Cretafon CRET 317 (2 Kασέτες)
• «Ενθυμήματα από τη μουσική παράδοση της Κρήτης 1920-1955, Μουσικός Σύλλογος Χανίων Ο Χάρχαλης», Panivar, PA40239 (2 cd)
• «Οι πρωτομάστορες, No 10», ΑΕΡΑΚΗΣ, S.A. 539, (Cd)
• «Le Violon en Crete Occidentale», ALSUR, ALCD 162, (Δίσκος)

Ο ΝΑΥΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ

Τα τελευταία χρόνια ο Ναύτης ασχολείται αποκλειστικά με την οικογένειά του, οργανώνει το πλούσιο αρχείο του και ενίοτε κατεβαίνει στα Χανιά για να πιεί τον καφέ του στον σύλλογο «Ο Χάρχαλης». Πρόκειται για τον σύλλογο τον παραδοσιακών μουσικών του νομού Χανίων και ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του μεγάλου βιολιστή (ή βιολάτορα όπως αποκαλείται από τους ντόπιους) Νικόλαου Χάρχαλη. Στο Σύλλογο αυτό ο Ναύτης υπήρξε πρόεδρος, ενώ τα τελευταία χρόνια στη θέση αυτή βρίσκεται ο αρχιτέκτονας και λαουτιέρης Στέλιος Λαϊνάκης. Κατά καιρούς με συνεργασία του συλλόγου με διαφόρους φορείς διοργανώνονται αρκετές εκδηλώσεις στις οποίες τιμής ένεκεν παίζει ο Ναύτης.

Κορυφαία στιγμή ήταν η παρουσία του Ναύτη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών το Δεκέμβριο του 2002 έπειτα από πρόσκληση του επιστημονικού συνεργάτη του Μεγάρου μουσικολόγου Λάμπρου Λιάβα, ο οποίος παρουσίασε μια πολύ ενδιαφέρουσα παράσταση για την παραδοσιακή μουσική της Κρήτης από την οποία βέβαια δε θα μπορούσε ο πρώτος να λείψει.

Ο καλύτερος τρόπος για να κλείσουμε το αφιέρωμα στον Ναύτη είναι να δημοσιεύσουμε τη μαντινάδα που ο ίδιος έγραψε και τραγούδησε στο συρτό σκοπό που ονόμασε «Η παραγγελιά του Ναύτη» :

Μια ύστερη παραγγελιά επιθυμώ ν’ αφήσω,
όταν θα έρθει η ώρα μου τα μάτια μου να κλείσω,
και μαζωχτούν οι φίλοι μου να τσ’ αποχαιρετίσω.
Δε θέλω εγώ στον τάφο μου κανένας να δακρύσει,
μόνο λαούτα και βιολιά κι ο κόσμος να γλεντήσει.

Στο αρχείο ήχου (mp3) που ακολουθεί, ακούστε την “Παραγγελιά του Ναύτη” όπου τον συντροφεύει στο λαούτο ο Στέλιος Λαϊνάκης.

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Πηγές – Βοηθήματα
Σηφάκη Γ. Μ., Για μια ποιητική του Ελληνικού Δημοτικού Τραγουδιού,
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 1998
Παπαδάκη Κωνσταντίνου Β., Η Κρητική λύρα – ένας μύθος, Χανιά 1989
Χατζηδάκη Γ., Κρητική Μουσική, Αθήνα 1958
Αεράκη Στ., Σχόλια στο συνοδευτικό φυλλάδιο της σειράς ψηφιακών δίσκων «Οι πρωτομάστορες».
Επίσης χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από συνεντεύξεις που έχει παραχωρήσει ο Κ. Παπαδάκης στον γραφόντα.

—

[i] Αξίζει να σημειωθεί ότι στη μουσική παράδοση της Δυτικής Κρήτης (Νομός Χανίων) και της Ανατολικής (Σητεία – Ιεράπετρα) κυρίαρχο σολιστικό όργανο είναι το βιολί, εν αντιθέσει με την κεντρική Κρήτη (Ηράκλειο, Ρέθυμνο) που επικρατεί η λύρα. Πολύς λόγος και ακόμη περισσότερες διαμάχες μεταξύ των μουσικών και ερευνητών –με εισαγωγικά ή όχι- γίνεται για το ποιο τελικά είναι το «αρχέγονο», το χρονολογικά παλαιότερο, το κατ΄εξοχήν παραδοσιακό μουσικό όργανο που χρησιμοποιήθηκε ή πρέπει να χρησιμοποιείται για να αναδείξει σωστά την μουσική παράδοση της Κρήτης. Το δίλημμα «βιολί ή λύρα» δεν είναι δυνατό να το πραγματευτούμε στο παρόν άρθρο, πράγμα που σημαίνει ότι δε θα πάρουμε θέση. Το αναφέρουμε όμως γιατί ο Κ. Παπαδάκης με τον οποίο ασχολούμαστε έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμάχη αυτή όπως θα δούμε στη συνέχεια.

[ii] Για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση του όρου «πρωτότυπος» σε μια παραδοσιακή μορφή τέχνης όπως είναι στην περίπτωσή μας η μουσική και ελλείψει χώρου και χρόνου στο παρόν δημοσίευμα, παραπέμπουμε στο βιβλίο του Γ. Σηφάκη «Για μια ποιητική του Ελληνικού Δημοτικού τραγουδιού», Ηράκλειο 1998, σ. 32 – σ. 36.

[iii] Είναι γενικότερα αποδεκτό, αν και ιστορικά ατεκμηρίωτο ελλείψει επαρκών ιστορικών πηγών, ότι από τη Δυτική Κρήτη και ειδικότερα από την επαρχία Κισσάμου του Νομού Χανίων έλκει την καταγωγή του ο συρτός χορός της Κρήτης καθώς και η μουσική του. Για περισσότερες πληροφορίες και απόψεις παραπέμπουμε στα πρακτικά συνεδρίου με θέμα «Στις ρίζες του Κρητικού Συρτού», Λουσακιές 1998 καθώς και στο βιβλίο του Γ. Χατζηδάκι «Κρητική Μουσική», Αθήνα 1958 . [iv] Το κούρδισμα των χορδών του βιολιού στη Δυτική Κρήτη ήταν στους φθόγγους Λα-Ρε-Σολ-Ντο. Ο Ναύτης με τον ερχομό του από την Αμερική έδειξε στους νόπιους μουσικούς το ευρωπαϊκό κούρδισμα του βιολιού Μι-Λα-Ρε-Σολ το οποίο τελικά επικράτησε. Οι αλλαγές που σηματοδότησε στο μουσικό ύφος και το παίξιμο του βιολιού στην περιοχή της Δυτικής Κρήτης αυτή η εξέλιξη χρήζουν ξεχωριστής μελέτης, η οποία για λόγους ευνόητους δεν είναι δυνατόν να παρατεθεί σε αυτό το δημοσίευμα.

[v] Ο όρος «γλεντιστής» χρησιμοποιείται από ανθρωπιστικές επιστήμες όπως η ανθρωπολογία και η εθνομουσικολογία για να περιγράψει το άτομο που συμμετέχει στην διαδικασία ενός γλεντιού.

[vi] Αυτή η απόλυτη κατά τη γνώμη μας θέση και στάση του Σ. Καρά, δημιούργησε προβλήματα στη σχέση των βιολιστών και των λυράρηδων, αλλά ενέτεινε και αυτά μεταξύ Χανιωτών και Ρεθυμνιωτών που έτσι κι αλλιώς για λόγους τοπικιστικούς προυπήρχαν. Επίσης επηρρέασε σε πολύ μεγάλο βαθμο τα μουσικά επαγγελματικά δίκτυα της Κρήτης προς όφελος βέβαια των λυράρηδων.

Σελίδες: « προηγούμενη