cretan music – mantinades

Τελευταίο αγώνισμα… “Η κλεψά τση νύφης”.

“Θα πρέπει να τηνε πάρουνε από τον τρίτο όροφο σκαρφαλώνοντας και έχοντας πιεί σκιας 15 κούπες μπρούσκο κρασί Κισσαμίτικο”…

…”θα πρέπει να τη ζητήξουνε απ’τον πατέρα τση αυτοπροσώπως. Ο οποίος, καλά αμε τως τηνε δώσει. Αλλά, άμα δεν τως τηνε δώσει, θα πρέπει να επαναλάβουνε τη διαδικασία με άλλη νύφη”!

Η λέξη πρεπιά στην κρητική διάλεκτο αντιστοιχεί περίπου στην ευπρέπεια της κοινής νεοελληνικής γλώσσας και σημαίνει:

1. το σεβασμό και την εκτίμηση που απολαμβάνει ένας άνθρωπος από την τοπική κοινωνία, στην οποία ανήκει (π.χ. του χωριού του)
   πού ‘ναι τα γλυκά σου χείλη κι η πρεπιά στη γειτονιά
   (Κ. Μουντάκης, «Απομεινάρια της αγάπης», από τον τελευταίο του δίσκο «Στον Ψηλορείτη θ’ ανεβώ»)
2. τη συμπεριφορά που πρεπίζει τον άνθρωπο, είναι δηλ. πρεπισμένο φέρσιμο και κάνει πρεπισμένο κείνονά που το ‘χει:
   το κομπολόι τσ’ αθρωπιάς, απού πρεπίζει τσ’ άντρες,
   χαράς του το που το βαστά με τση τιμής τσι χάντρες
   (Λεαντρογιώργης, σύγχρονος μαντιναδολόγος, Ζαρός Ηρακλείου)

Ο πρεπισμένος άθρωπος πρεπίζει τον τόπο και τους ανθρώπους γύρω του: «Επρέπισες τη μ-παρέα μας». Το ρήμα πρεπίζω κανονικά σημαίνει κοσμώ, στολίζω, είτε κυριολεκτικά (με πρεπίδια, δηλ. πλουμιά, ξόμπλια) είτε μεταφορικά («να πω τραγούδι του σκαμνιού, την τάβλα να πρεπίσω…», ριζίτικο «πέτε το οι γι-άντρες, πέτε το…»).
Βασικά στοιχεία της πρεπισμένης συμπεριφοράς είναι, μεταξύ άλλων, η ευγένεια, η διακριτικότητα, η προσοχή να μην προσβάλλομε τον άλλο, η αμέριστη και αφιλοκερδής προσφορά βοήθειας και φιλοξενίας ακόμη και σε αγνώστους κ.λ.π. Τα στοιχεία αυτά συνιστούν και την αθρωπιά του ανθρώπου (την ιδιότητα που τον κάνει «να ‘ναι άθρωπος»), δηλ. την αξιοπρέπειά του.

Το ριζίτικο τραγούδι, δημιούργημα κοινοτήτων με υψηλό αίσθημα τιμής, άρα και αυξημένη ευαισθησία για την πρεπιά, αυτήν εκφράζει κατά κύριο λόγο. Την εκφράζει μάλιστα με τέσσερις τρόπους, από τους οποίους οι δύο πρώτοι σχετίζονται με τους στίχους, δηλ. τα «ποιητικά κείμενα», των τραγουδιών
α) με τραγούδια που αναφέρονται στην πρεπιά, έχοντας άμεσα ή έμμεσα διδακτικό χαρακτήρα,
β) με τραγούδια που αναφέρονται σε άλλα θέματα, αλλά φανερώνουν πρεπιά με το ύφος του στίχου,
γ) με τη μουσική του,
δ) με τον τρόπο λειτουργίας του τραγουδιού γύρω από την τάβλα ή στη στράτα, που είναι τρόπος τελετουργικός και προσεγμένος στις λεπτομέρειες.

Εχει και άλλο »

Τον Ιούνη του 2008, φαντάζομαι, πως έγινε κάποια εκδήλωση στο Αλσος Βείκου και μετά το τέλος της, μαζεύτηκε αυτό το αυθόρμητο παρεάκι, για να παίξει μουσική και να το ‘φχαριστηθεί. Χωρίς μικρόφωνα, χωρίς φασαρία, χωρίς άσχετους. Μόνο αυτοί που είχαν όρεξη. Αυτοί που γουστάρανε.

Στο επίκεντρο ο Αλέξανδρος Παπαδάκης στη λύρα, με συντροφιά στα λαούτα τους Χρήστο Δάβρη και Βασίλη Μπιχάκη.

Αυτά ‘ναι τα ωραία!

Καλεσμένος στην πρώτη εκπομπή του Γιάννη Δαμαρλάκη για τη νέα τηλεοπτική σεζόν του Creta Channel (Νοέμβριος του 1997 αν δεν κάνω λάθος) ήταν ο Θανάσης Σκορδαλός. Το βίντεο “πήρε φωτιά” και να σήμερα μερικά αποσπάσματα. Λίγους μήνες μετά, τον Απρίλη του 1998, ο μεγάλος δάσκαλος επέστρεφε στη γενέτειρα του το Σπήλι Ρεθύμνου για πάντα…

Εχει και άλλο »

Μία από τις κορυφαίες λύρες της νέας γενιάς, που υπόσχονται πολλά, ο Γιώργης Σκορδαλός, σε μια ζωντανή βιντεοσκόπηση από το μεζεδοπωλείο-τσικουδάδικο (από δω και μπρος, κομμένη για μένα η λέξη ρακάδικο) “Μετερίζι“. Μπορεί να μη συμφωνώ με την τελευταία του επιλογή, να παίξει παρέα με τον Μιχάλη Τζουγανάκη, γιατί λύρες σαν του Γιώργη Σκορδαλού θα έπρεπε να βρίσκονται στο προσκήνιο και αυτό θεωρώ δεν το πετυχαίνει με τη συγκεκριμένη συνεργασία (προσωπική “θεωρητική” άποψη χωρίς να τους έχω ακούσει). Ομως, από φίλους που άκουσαν το μουσικό σχήμα Σκορδαλού-Τζουγανάκη, έχω την πληροφορία ότι η λύρα του Σκορδαλού βγαίνει μπροστά και έχει τη δυνατότητα να “σολάρει” και αυτό είναι προς τιμή του Τζουγανάκη, που δείχνει ότι σέβεται την ποιότητα της λύρας του Σκορδαλού.

Η μουσική του Γιώργη Σκορδαλού στο παρακάτω βίντεο, δεν είναι ότι καλύτερο. Είναι στρωτός και αψεγάδιαστος, αλλά τίποτα το ιδιαίτερο. Ομως, απουσία κάποιου άλλου βίντεο, θ’αναγκαστώ να το βάλω και επιφυλάσσομαι να βρω ένα βίντεο ή ένα μουσικό δείγμα (mp3) που να του αξίζει. Θα σταθώ όμως στη μαντιναδάρα που λέει:

Οτι δεν έχω πεθυμώ κι ότι ‘χω δε με φτάνει
κι εκειά που πρέπει δε μπορώ κι όπου μπορώ δεν κάνει.

Ο περίφημος οργανοποιός και λυράρης Μανώλης Σταγάκης γεννήθηκε το Δεκέμβρη του 1913 στην Αρκούδαινα (Αρχοντική) Ρεθύμνου. Γιος του Διονύση και της Μαρίας , είχε άλλα δέκα αδέλφια. Τελείωσε το δημοτικό σχολείο και μετά ασχολήθηκε με τη γεωργία. Παράλληλα ασχολήθηκε και με τη μουσική μαθαίνοντας λύρα.

Ως πρότυπα είχε το συγχωριανό του λυράρη  Τζιρογιώργη (Γιώργη Τζιράκη) και τον Φύσα (Μανώλη Φυσάκη) από την γειτονική Επισκοπή.  Επαγγελματικά ξεκίνησε στα δεκαεπτά του σε γαμήλιο γλέντι, συντροφιά με τον θρυλικό λαγουτιέρη Σταύρο Ψυλλάκη ή Ψύλλο. Το ρεπερτόριο τους περιελάμβανε κυρίως συρτά (τα οποία ήταν αρκετά διαδεδομένα στο δυτικό Ρέθεμνος), αλλά και σούστες, πεντοζάλια, κ.λ.π. Πέρα από το νομό Ρεθύμνου, έπαιξαν στα Σφακιά, στην Κίσσαμο αλλά και στην επαρχία Σελίνου Χανίων. Ήταν πολύ δεμένοι  μάλιστα κατά δήλωση του ίδιου του Σταγάκη, ο θάνατος του Ψύλλου το 1941 τον συγκλόνισε τόσο, που όταν τέλειωσε η τραγωδία της Κατοχής και της εθνικής αντίστασης, έπαψε ν’ ασχολείται επαγγελματικά με τη μουσική και επιδόθηκε αποκλειστικά στην οργανοποιία, στην οποία και έγραψε τελικά την ιστορία του. Έτσι ερχόμενος στην πόλη (Ρέθυμνο) γύρω στο 1945, ανοίγει το πρώτο οργανοποιείο στην οδό Δημακοπούλου δίπλα στην “Μεγάλη Πόρτα” που λειτούργησε μέχρι το 1995.

Εχει και άλλο »

Ένα μοναδικό αφιέρωμα στον Στέλιο Φουσταλιεράκη από την εκπομπή Περισκόπιο της ΕΡΤ-1 σας παρουσιάζουμε από τη σελίδα μας. Βρισκόταν στο αρχείο του μπαρμπά Στελή σε μορφή βιντεοκασέτας και από κει με τη βοήθεια του συνεργάτη μας Γιώργου Γαβαλά το περάσαμε σε dvd-video και το ανεβάσαμε στο youtube. Απολαύστε τον μοναδικό βιρτουόζο του μπουλγαρί σε ένα υπέροχο ντοκουμέντο:

Εχει και άλλο »