cretan music – mantinades

Μανώλης Ακουμιανάκης, γνωστότερος με το παρώνυμο Χαντρακομανώλης, που το πήρε από τη μάνα του, της οικογένειας των Χανδράκηδων, με ρίζα το Άνω Μέρος Αμαρίου.

Γεωργός, λαϊκός οργανοπαίκτης (λυρατζής) και ριμαδόρος, συγκαταλέγεται στους γνήσιους εκφραστές της ποιητικής και καλλιτεχνικής διάθεσης του κρητικού λαού. Γεννήθηκε στο Γερακάρη (1915) και σχεδόν ογδόντα χρόνια με το σύνθετο ταλέντο του και το σπινθηροβόλο πνεύμα που τον διακρίνει, δίδει ξεχωριστό τόνο στις διάφορες εκδηλώσεις εορταστικού και πανηγυρικού χαρακτήρα μέσα στη Γερακαριανή κοινωνία. Το ταλέντο του στιχοπλόκου στην αρχή κατασπαταλήθηκε σε μια πολύ περιορισμένη θεματογραφία. Τα τελευταία χρόνια σημείωσε ουσιαστική μεταστροφή. Τα στιχουργήματά του (ιδιότυπης τεχνοτροπίας) απλώθηκαν σε ευρύτερους ορίζοντες και φάνηκε ο πηγαίος ποιητάρης με ισοδύναμες επιδόσεις σε όλα τα είδη της Ρίμας (παινετικής,  σατιρικής, ιστορικής) – αλλά και με νεανική παραγωγικότητα ώστε να ελπίζουμε και σε επόμενες αξιολογότερες επιτεύξεις. Έχει συνθέσει και γράψει σε ιδιόχειρα πρόχειρα σημειώματα και πολλές άλλες ρίμες και τραγούδια, εκτός από αυτά που συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο του «Γερακαριανές Ρίμες και Μνήμες», που είτε δεν σώζονται είτε δεν κρίθηκε σκόπιμο για διαφόρους λόγους να δημοσιευθούν.

Εξίσου βέβαια είναι ενδιαφέρουσες και οι «δοξαρές» του στη βροντόλυρα.
Πολέμησε στο Αλβανικό μέτωπο (Μεραρχία Κρητών) και στη Μάχη της Κρήτης που βρέθηκε αδειούχος λόγω τραυματισμού και κατατάχθηκε με την εισβολή στο έμπεδο Ρεθύμνου. Στην Κατοχή οργανώθηκε στον Αγώνα εναντίον των ναζί και τιμήθηκε με το Μετάλλιο της Εθνικής Αντίστασης. Είναι παντρεμένος με τη Ροδοθέα Ευαγγέλου Ταταράκη και έχει δυο γιους, μια κόρη και εννιά εγγόνια. Ρίμες και μαντινάδες του δημοσιεύονται συχνά σε τοπικές εφημερίδες του Ρεθύμνου, με μεγάλη επιτυχία.

[βιογραφικό από τον Κωνσταντίνο Ακουμιανάκη, αδελφό του Χαντρακομανώλη]

Ο Χαντρακομανώλης δημοσίευσε στις τοπικές εφημερίδες του Ρεθύμνου αμέτρητες πολιτικές και κοινωνικές του σάτιρες δημοσίευσε, πράγμα που συνεχίζει και σήμερα παρά τα ενενήντα και βάλε χρόνια του. Ακουλουθούν μερικές από αυτές:

Ο μαύρος Μάης του 1941
Δε θα ξεχάσω ώστε να ζω κείνη τη μαύρη Τρίτη
απού ’ρθανε οι Γερμανοί κι εχτύπησαν την Κρήτη.
Στην Αλβανία ήμουνε κι εγώ τραυματισμένος
και τ’ Απριλίου τσ’ ύστερες  στην Κρήτη ερχομένος.
Με άδεια αναρρωτική εβρέθηκα στην Κρήτη,
ανάμεσα στα δυο βουνά, Κέντρος και Ψηλορείτη.
Και με ξανακαλέσανε σε τέσσερις ημέρες
κι εδώκασί μου ένα γκρα  μόνο με πέντε σφαίρες.
Το λόχο μας επήγανε στ’ Αλμπάνη το Μετόχι
και μαξελάρι βάνου μας το όπλο και τη λόγχη.
Στσ’ είκοσι Μάη απόγεμα το Ρέθεμνο ’χτυπήσαν
με βόμβες και μυδράλια σπίθια πολλά γκρεμίσαν.
Μετά εξεπροβάλανε από του Σταυρωμένου,
τριάντα μεταγωγικά Γερμαναράδες σπέρνου!
Οι Αυστραλοί ’τονε κοντά και τσι πρωτοχτυπήσα,
και όσους επρολάβανε, γιατί πολλούς τσ’ αφήσα.
Μόλις τσι σφαίρες κάψαμε, πετάξαμε τσι γκράδες,
καινούργια όπλα ’πήραμεν απ’ τσι Γερμαναράδες.
Ο λοχαγός εφώνιαζε «απάνω τους, αέρα!»
κι εμείς των εξαμώναμε σαν τσίχλες  στον αέρα.
Εσκοτωθήκανε πολλοί κι από τα δύο μέρη,
νεκροταφείο ’γίνηκεν ούλο το κατωμέρι.
Στο Ρέθεμνος εγλίτωσε μόνο μια διμοιρία,
στον Άη Γιώργη Περβολιών εβρήκε σωτηρία.
Μαζί μας ’πολεμήσανε λεβέντες Αυστραλέζοι,
πολίτες απού τα χωριά και Νεοζηλανδέζοι.
Επίσης ’πολεμήσανε Σχολή Χωροφυλάκω
κι εσκοτωθήκανε πολλοί με βόμβα σ’ ένα λάκκο.
Ξαρμάτωτους μας ήβρανε, έλειπεν ο στρατό’ μας,
μα εσκοτώσαμε μ-πολλούς στον τόπο το δικό μας.
Πλια ζόρε είδα ’γώ ’κειδά παρά στην Αλβανία
–για τσ’ Έλληνες που πέσανε, η μνήμη αιωνία.
Οφέτος συμπληρώνουνται πενήντα πέντε χρόνια ,
ετότες ήμου νεαρός, εδά ’χω δέκα γγόνια!

Σεβντάς στο ρακοκάζανο
Οχτώβρη και Νοέμβριο ανοίγουν τα καζάνια
και κάθα βράδυ σμίγουνε πολλώ λογιώ φιντάνια.
Γερόντοι και γερόντισσες, κοπέλες και κοπέλια
που λένε παρατσάφαλα  και σκούν’ απού τα γέλια.
Κρατούν πλεχτά οι κοπελιές, ξαθές και μαυρομάτες,
Κκαι τρών’ απού τη χόβολη κάστανα και πατάτες.
Και πίνουνε ζεστή ρακή που τρέχει στο κουρούπι
και κάθουνται ώς το πρωί, δεν το κουνούνε ρούπι.
Εις το καζάνι εγνώρισα κι εγώ την κοπελιά μου,
με μια μαθιά που μού ’ριξεν εμπήκε στην καρδιά μου.
Με την πυρά του καζανιού άναψεν ο σεβντά’ μας
κι εκαίγανε σαν τη ρακή μέσα τα σωθικά μας.
Εκείνη εβάστα το πλεχτό κι έπλεκενε ταντέλες
και πότε πότε στα κρυφά μού ’κανε και τζιλβέδες.
Κι εγώ την κρυφοξάνοιγα  και τσή ’κλεινα τ’ αμάτι
κι ελαχταρούσα να τη δω δίπλα μου στο κρεβάτι.
Μαζί και μ’ άλλους φίλους μου τσι κάναμε καντάδες
κι έπαιζα το λυράκι μου κι έλεγα μαντινάδες.
Δυο χρόνους την αγάπουνε κι ύστερα την επήρα
κι έμαθεν ούλους τσι χορούς με τη δική μου λύρα.
Πάντα πηγαίναμε μαζί, γάμους και πανηγύρια,
κι όντε ’θελα χορέψομεν εσπούσαμε ποτηρια.
Και τώρα που ’γεράσαμε τα γλέδια κυνηγούμε,
γάμους βαφτίσα κι εορτές πάντα τα προτιμούμε.
Ευλογημένη η ρακή μαζί με το καζάνι,
χιλιάκριβή ’ναι η ρακή, χαράς του απού τη βγάνει!
Αυτός απ’ ανακάλυψε το πρώτο το καζάνι
έπρεπε νά ’ναι αθάνατος, ποτέ να μην ποθάνει.
Στην Κρήτη εδιέταξεν ο γέρο Βενιζέλος
να βγάνου φανερά ρακή, χωρίς κιανένα τέλος .
Ποτέ Δε σου ξεχνούμεμε, αθάνατε Λευτέρη,
και θα σου συχωρούμενε  χειμώνα γ-καλοκαίρι!

Γλακάτε στα κεράσα
Το Μάη, τον Ιούνο γινώνουν τα κεράσα
και κουβαλούν οι χωριανοί σκάλες, σκοινιά, καφάσα.
Μαζώνουνε όσα μπορούν καθημερνή και σκόλη,
εις τα κερασοπέρβολα κατασταλάσσουν όλοι.
Οφέτος η παραγωγή ήτον μισή βεντέμα
και η βροχή κατάστρεψε όσά ’ταν γινωμένα.
Θα μείνουνε αμάζωχτα, εργάτες δεν υπάρχουν,
όσοι δεν έχουνε βοηθούς τα πλια πολλά θα χάσουν.
Το μάζωμά ’ναι δύσκολο, όσοι δεν το κατέχουν,
και είναι πλια καλύτεροι εκείνοι που δεν έχουν.
Τα λίγ’ απού πομείνανε εδά ’ναι γινωμένα
και όσοι θέτε, νά ’ρθετε, δεν πέμπω σε κιανένα.
Τα ογδοήντα πέρασα, δε βγαίνω μπλιο στην τρούλα,
δεν πάω ’γώ να σκοτωθώ και ας χαθούνε ούλα.
Έβγαινα ’γώ στα νιάτα μου, δεν άφηνα κιανένα,
άχι και να γιαγέρνανε πάλι τα περασμένα.
Ήθελα νά ’μαι αθάνατος σαν την ασκελετούρα,
που τήνε ξεπατώνουνε και πάλι βγάνει τρούλα .
Τα μάθια μου μικράνανε, ψάρυνε η κεφαλή μου,
δοξάζω όμως το Θεό, εντάξει ’ν’ η …