cretan music – mantinades

Στην Κρήτη ονομάζουμε μαντιναδολόγο και τον τραγουδιστή και γνώστη αλλά κυρίως το δημιουργό μαντινάδων – ενώ ριμαδόρος λέγεται γενικότερα ο στιχοπλόκος και ειδικότερα εκείνος που δημιουργεί ρίμες, πολύστιχα ποιήματα με ομοιοκαταληξία (πανελλήνιο είδος της λαϊκής ποίησης, όπως φαίνεται και στην εισαγωγή της συλλογής δημοτικών τραγουδιών του Κλωντ Φωριέλ, που ανατυπώθηκε πρόσφατα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Με βεβαιότητα ξέρουμε ότι τα τελευταία 150 με 200 χρόνια η Κρήτη ξεχειλίζει από μαντιναδολόγους και ριμαδόρους: σε κάθε χωριό υπάρχουν τουλάχιστον ένας δυο, ή και περισσότεροι. Μπορούμε εύλογα να υποθέσουμε ότι αυτή η άνθιση διαρκεί τουλάχιστον εδώ και μερικούς αιώνες. Εξυπακούεται ότι οι άνθρωποι αυτοί ήταν κατά κανόνα ολιγογράμματοι ή εντελώς αναλφάβητοι, ότι δημιουργούσαν τις μαντινάδες τους σε στιγμή ψυχικής έντασης ή ανάτασης (μεγάλης χαράς, μεγάλου κεφιού ή μεγάλου πόνου) και ότι δεν τις έγραφαν, αλλά μόνο τις έλεγαν ή τις τραγουδούσαν στην παρέα, είτε παίζοντας οι ίδιοι κάποιο μουσικό όργανο είτε με τη συνοδεία κάποιου τοπικού ερασιτέχνη μουσικού ή –συνηθέστατα– χωρίς καθόλου συνοδεία μουσικών οργάνων. Οι ρίμες σίγουρα απαιτούν μεγαλύτερη ενασχόληση, γιατί είναι μακροσκελή στιχουργήματα. Στο μικρό αυτό άρθρο ωστόσο θα ασχοληθούμε με τους μαντιναδολόγους.

Αμέτρητες μαντινάδες ταξίδεψαν από γενιά σε γενιά, και ασφαλώς αμέτρητες ξεχάστηκαν και χάθηκαν. Σήμερα, συχνά κάποιος «βγάνει» μια μαντινάδα σε «ειδική στιγμή» και μετά από λίγες ώρες ή μέρες κανείς δεν την θυμάται…

Μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν περισσότερο ή λιγότερο συστηματικοί μαντιναδολόγοι. Όμως υπάρχουν και μαντιναδολόγοι καλοί, μέτριοι και κακοί, ανάλογα με την ποιότητα των δημιουργημάτων τους. Οι μαντινάδες ενός μέτριου ή κακού μαντιναδολόγου μπορεί να έχουν συνηθισμένα ή αδιάφορα μοτίβα, να υστερούν σε ομορφιά ή ποιητική δύναμη, να επαναλαμβάνουν κομμάτια από προηγούμενες μαντινάδες (λόγω αδυναμίας του, όχι για λόγους έμφασης), να έχουν λιγότερες ή παραπανίσιες συλλαβές, να μην είναι σωστή η ομοιοκαταληξία τους κ.λ.π.

Υπάρχουν «έξυπνες» μαντινάδες, ή μαντινάδες που υπηρετούν με ευστοχία και ακρίβεια την περίσταση, για την οποία κάποιος τις συνέθεσε, και υπάρχουν και μαντινάδες που μπορούν να μιλήσουν σε κάθε άνθρωπο και έχουν προοπτική να μείνουν «αθάνατες». Όλες αυτές μπορεί να είναι καλές –ανάλογα με τις συνθήκες και τις περιστάσεις.

Εχει και άλλο »