cretan music - mantinades » βιβλία

Μουσική Καταγραφή στην Κρήτη 1953-54. Υλικό από την έρευνα του Samuel Baud-Bovy

Κώστας Βασιλάκης — Fri, 26 Feb 2010 10:05:43 +0000

Κυκλοφόρησε από το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών-Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο Μέλπως Μερλιέ το πολυτελές δίτομο έργο Μουσική Καταγραφή στην Κρήτη 1953-54, Υλικό από την εθνομουσικολογική έρευνα του Samuel Baud-Bovy γενικής επιμέλειας Λάμπρου Λιάβα, εθνομουσικολόγου και αναπληρωτή καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η εργασία αυτή, αν και αναφέρει ως ημερομηνία έκδοσης το Νοέμβριο του 2006, είναι διαθέσιμη από τις αρχές του 2007 αρχικά από το ίδιο το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών και υποθέτουμε σύντομα από τα βιβλιοπωλεία. Πρόκειται για μια πολυτελή έκδοση με 2 τόμους (συνολικά 360 σελίδων) και 2 μουσικά cd με δείγματα από την έρευνα του Ελβετού μουσικολόγου τη δεκαετία του 1950 στην Κρήτη, με εισαγωγικά κείμενα από το Λάμπρο Λιάβα, το Μάρκο Φ. Δραγούμη, τον Bertrand Bouvier και τους υπεύθυνους του Αρχείου Samuel Baud-Bovy στη Γενεύη. Όπως σημειώνει και ο Λ. Λιάβας στο εισαγωγικό του σημείωμα: «…ο S. Baud Bovy επιδίωξε, με επιστημονική μέθοδο και χωρίς σοβινιστικές προκαταλήψεις, να τοποθετήσει την ελληνική μουσική παράδοση στον ευρύτερο γεωγραφικό και ιστορικό χώρο όπου ανήκει, αναπτύσσοντας παράλληλα μια σειρά από τεκμηριωμένα επιχειρήματα για τη συνέχεια και την εξέλιξη στους αιώνες όχι μόνο της ελληνικής γλώσσας, αλλά και της μουσικής παράδοσης».

Η έρευνα αρχικά προσπάθησε να επικεντρωθεί στην κεντρική και ανατολική Κρήτη, καθώς είχε προηγηθεί (1953) η επίσκεψη και καταγραφή των τραγουδιών της δυτικής Κρήτης, γνωστών και ως ριζίτικων, που οδήγησε στην έκδοση του τόμου Chansons populaires de Crete Occidentale (έκδοση Μ.Λ.Α. και Mincoff, Γενεύη 1972). Τελικά οι καταγραφείς, πέρα από τους νομούς Λασιθίου (Σητεία, Λιθίνες, Βασιλική, Ιεράπετρα, Κριτσά, Κρούστα, κ.α.), Ηρακλείου (Γέργερη, Γωνιές, κ.α.) και Ρεθύμνου (Ανώγεια, Μελιδόνι, Σπήλι, Ρούστικα), επισκέφτηκαν αρκετές περιοχές του νομού Χανίων, όπως διάφορα χωριά της επαρχίας Σφακίων, αλλά και τους Λάκκους, το Θέρισσο, τα Μεσκλά, τα Παλαιά Ρούματα, τις Λουσακιές, τον Πλάτανο, το Καστέλι, κ.ά.
Ο πρώτος τόμος περιέχει, πέρα από τα εισαγωγικά σημειώματα, το ιστορικό και τη μεθοδολογία της έρευνας με τα κείμενα των συνεργατριών του Baud-Bovy Αγλαΐας Αγιουτάντη και Δέσποινας Μαζαράκη σχετικά με την προετοιμασία της έρευνας λίγους μήνες πριν και τις εντυπώσεις τους από το πρώτο αυτό ταξίδι, όπως και τις πρώτες εντυπώσεις τους από την κρητική μουσική. Στην (έως σήμερα) ανέκδοτη επιστολή της Μαζαράκη στον Baud-Bovy το 1953 μετά από το ταξίδι της στην Κρήτη διαβάζουμε μερικές πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την κρητική μουσική της εποχής (ορισμένες παρατηρήσεις θα μπορούσαν άνετα να έχουν γραφεί ακόμα και σήμερα!):

«…Η εκλογή σας για να αρχίσουμε από τη Κρήτη ήταν πολύ πετυχημένη από κάθε άποψη. Η Κρήτη όμως είναι απέραντη, έχει τεράστιες ιδιομορφίες και θέλει πολλή, μα πολλή δουλειά. Φτάνει να σας πω ότι τέσσερα χωριά της Ρίζας, δηλ. στους πρόποδες της Μαδάρας (Λευκά Όρη), που απέχουν το ένα με τ’ άλλο μισή ώρα με τα πόδια και που δύο απ’ αυτά αποτελούν μια κοινότητα, είχαν αισθητή διαφορά στους σκοπούς των τραγουδιών που τραγουδούσαν και διασώζονται. [...]
Τα ριζίτικα, τα τραγούδια της τάβλας δηλαδή, αρχίζουν να εξαφανίζονται. Δύσκολα βρίσκεις ανθρώπους κάτω από τα 45 χρόνια να τα τραγουδούν καλά. Όλοι αναγνωρίζουν ότι μόνο οι γέροι τα ξέρουν καλά, με τον «ήχο». Επικρατεί ο δεκαπεντασύλλαβος σε όλα τους σχεδόν τα τραγούδια και τα παλιά ιστορικά σώζονται μόνο στη μνήμη γέρων από 70-75 χρονών και πάνω. Τα τραγουδούν «χύμα» καθώς λεν, δηλαδή σ’ έναν ορισμένο σκοπό που παραλλάσσει από περιοχή σε περιοχή. Αυτά που σας γράφω συμβαίνουν στον νομό Χανίων και κυρίως στην επαρχία Κυδωνίας και Σφακιών. Σ’ αυτήν επικρατούν τα τραγούδια της τάβλας, τα ριζίτικα. Στα γλέντια τους, πού ’ναι κυρίως γάμοι και βαφτίσια, περνούν τον περισσότερο, για να μην πω όλον, τον καιρό τραγουδώντας. Χορεύουν λίγο Οι καλοί «γλεντιστάδες», αυτοί δηλ. που ξέρουν τα τραγούδια καλά, χαίρουν ιδιαίτερη εκτίμηση. Αρχίζει ένας το τραγούδι και μετά το παίρνει όλη η συντροφιά. [...]
Σ’ αυτές τις περιοχές όργανα σχεδόν δεν υπάρχουν. Όταν θέλουν όργανα, παραγγέλνουν από την Κίσσαμο που φημίζεται για τους οργανοπαίχτες της και τα θαυμάσια κρασιά της. Έχει τέτοιο κρασί, που μόνο το κόκκινο χρώμα του να βλέπατε θα ευχόσαστε να μπορούσατε να πιείτε όλο το βαρέλι. Όταν σε ένα χωριό ρωτήσεις για τον τραγουδιστή που είναι καλός στα ριζίτικα θα σου πουν: ήταν ο τάδε μακαρίτης, αυτός μόνο τα ήξερε… Τα λέει τώρα κι άλλος, αλλά εκείνος ήταν!…
Και τώρα ως προς τα όργανα. Η ασκομαντούρα (ασκί), το θιαμπόλι (φλογέρα) και η λύρα [σ.σ.: εννοεί το λυράκι] μπορούμε να πούμε ότι έχουν εξαφανιστεί. Με δυσκολία βρίσκουμε κανέναν πολύ γέρο ή παιδί μικρό που να παίζει μ’ αυτά. Η λύρα η παλιά με τα γερακοκούδουνα φαίνεται ότι παίζεται ακόμα στη Σητεία, όπου παίζεται με συνοδεία νταουλιού –αυτά θα σας τα γράψει η Αγλαΐα. Στο Ηράκλειο παίζανε άλλοτε τη λύρα μόνη της, με μοναδική συνοδεία τα γερακοκούδουνα τον δοξαριού της. Τώρα όμως η λύρα αντικαταστάθηκε από τη βιολόλυρα, που παίζει με τη συνοδεία λαούτου, μαντόλας ή μαντολίνου. Σε πολλά κομμάτια το λαούτο κάνει ακομπανιαμέντο. Αυτός ο συνδυασμός είναι πολύ κακόγουστος, για μένα. Τα Κρητικά κομμάτια, συρτά πεντοζάλης κ.λ.π., χάνουν αφάνταστα στο λαούτο. Τώρα η βιολόλυρα που επικρατεί στην περιοχή Ρεθύμνης και Ηρακλείου πάει να αντικατασταθεί από τα βιολιά που έχουν εισχωρήσει στην περιοχή Κίσσαμου. Εκεί άρχισε να εισχωρεί και το κλαρίνο. [...]
Επίσης με γοργό ρυθμό χάνονται οι παλιοί χορευτικοί σκοποί και αρχίζουν να επικρατούν οι καινούργιοι που βγάζει ο Κουτσουρέλης –ένας παραφουσκωμένος από εγωισμό λαουτιέρης– και κάτι άλλοι παρόμοιοι. Παίρνουν μικροτράγουδα στερεοελλαδίτικα που τα κρητικοποιούν, τους κολλούν και ένα όνομα ενός χωριού και αυτά τα κυκλοφορούν.
Γι’ αυτό η γνώμη μου είναι ότι πρέπει πάση θυσία να μαγνητοφωνήσουμε τους 2-3 λυράρηδες που η ηλικία τους κυμαίνεται από 65-89 χρονών, προτού πεθάνουν. Φοβάμαι πως, αν θελήσουμε να πούμε ότι κάναμε την Κρήτη, δε θα μας φτάσει η μια αποστολή του Πάσχα, αλλά θα πρέπει να γίνει και δεύτερη σε πολύ σύντομο διάστημα, προτού πεθάνουν οι ήδη λιγοστοί γέροι.
Όσο για τη μαγνητοφώνηση των τραγουδιών, πιστεύω πως θα πρέπει να πάρουμε το ίδιο τραγούδι όχι μόνο από 2 ή 3 τραγουδιστές του ίδιου χωριού αλλά πολλών χωριών, για να μπορέσουμε να ξεκαθαρίσουμε ποιος ήχος είναι ο σωστός του ήχος. [...]
Υ.Γ. Ξέχασα να σας γράψω ότι στη δουλειά μας θα μας βοηθήσει η αφάνταστη αγάπη και κατανόηση του πληθυσμού, αλλά θα μας δυσκολέψει ίσως ο εγωισμός μερικών ερασιτεχνών διανοουμένων ντόπιων, που κινούνται από έναν κενό τοπικιστικό δήθεν πατριωτισμό. Αυτά όμως θα τα πούμε προφορικά…»

Στη συνέχεια έχουμε την περιγραφή από τον ίδιο τον Baud-Bovy της έρευνας και των εντυπώσεών του από αυτή με αρκετά εντυπωσιακά σχόλια που επιβεβαιώνουν τα όσα ανέφερε στην επιστολή της η Δ. Μαζαράκη. Το επόμενο κεφάλαιο περιέχει μια σειρά από κείμενα του ερευνητή με συμπεράσματα από τις έρευνες και τις καταγραφές που αφορούν τους σκοπούς της ρίμας και του Ερωτόκριτου, των κρητικών νανουρισμάτων, των κρητικών τραγουδιών του γάμου, των κρητικών μοιρολογιών, των μουσικών οργάνων που συνάντησε (και ειδικότερα της λύρας, που, όπως επισημαίνει, επέζησε της επέλασης του βιολιού στον ελλαδικό χώρο), αλλά και συγκεκριμένα κείμενα για χορούς, όπως το Χανιώτικο συρτό και τη διαφοροποίηση του από τους υπόλοιπους νησιώτικους συρτούς, τον (ρεθυμνιώτικης καταγωγής, όπως αναφέρει) Πεντοζάλη, τον Πηδηχτό χορό και τις παραλλαγές του (Καστρινό, Λασιθιώτικο, Μεσαρίτικο κ.λ.π.) και το ρυθμό ορισμένων κρητικών τραγουδιών, με κείμενα που γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν έως και τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Τέλος το βιβλίο κλείνει με μια παράθεση της βιβλιογραφίας που χρησιμοποιήθηκε στην έρευνα.

Στο δεύτερο βιβλίο περιλαμβάνονται οι παρτιτούρες και οι στίχοι των καταγραφών που περιέχονται στους δίσκους ψηφιακούς δίσκους (cds) που συνοδεύουν την έκδοση σε επιμέλεια του διευθυντή του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών Μάρκου Φ. Δραγούμη και του Θανάση Μωραΐτη. Εδώ να σημειώσουμε ότι μας χαροποίησε ιδιαίτερα ότι μία από τις πηγές που βοήθησε τους επιμελητές της έκδοσης στην απόδοση κάποιων λέξεων που χρησιμοποίησαν οι τραγουδιστές ήταν το Κτηνοτροφικό Λεξικό (α΄ έκδοση του Συλλόγου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ρεθύμνου το 1998, με επιμέλεια των τελευταίων μαθητών του δημοτικού σχολείου του χωριού και του δασκάλου τους Γεωργίου Πολάκη) που περιέχεται στο βιβλίο «Το χωριό μας» του Πολιτιστικού Συλλόγου Χαρκίων, εκδ. 2004, στου οποίου την έκδοση ως μέλος του συλλόγου συνέβαλε και ο γράφοντας.

Εντυπωσιακές τουλάχιστον θα χαρακτηρίζαμε τις φωτογραφίες που συνοδεύουν την έκδοση. Φωτογραφίες ιδιαίτερα «δυνατές» μιας Κρήτης, που ήδη από τη δεκαετία του 1950 έδειχνε αργά αλλά σταθερά να «δύει». Οι περισσότερες από αυτές φαίνεται να είναι του Manuel Baud-Bovy, γιου του Samuel, που συνόδευε τον πατέρα του στην έρευνά του.
Θα κλείσουμε την αναφορά μας στο έργο αυτό με δυο λόγια του Λάμπρου Λιάβα που το επιμελείται:«Το έργο του Samuel Baud-Bovy είναι πρότυπο και πρωτοπόρο όχι μόνο στον τομέα της έρευνας, ανάλυσης και θεωρίας της ελληνικής μουσικής αλλά και γενικότερα στο χώρο της εθνομουσικολογικής επιστήμης. Ελπίζουμε ότι οι προσπάθειες για μια συστηματική δημοσίευση και ανάδειξη του, που έχουν αρχίσει τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Γενεύη, καρπό των οποίων αποτελεί και η παρούσα έκδοση, θα συντελέσουν ώστε να το καταστήσουν προσιτό στην επιστημονική κι εκπαιδευτική κοινότητα καθώς και στο πλατύτερο μουσικόφιλο κοινό».

Και ήδη άργησε (η καταγραφή και ανάδειξη του) θα συμπλήρωνα εγώ…

Σχετικά άρθρα

Δεν βρέθηκαν σχετικά άρθρα

Μιχάλης Πριναράκης, Λαϊκά Ήθη και Έθιμα της Κρητικής Υπαίθρου – Η ταυτότητα της Κρήτης

Ομάδα του Cretan Music — Fri, 15 May 2009 12:14:27 +0000

Ο διακεκριμένος οικονομολόγος Μιχάλης Πριναράκης έχει γράψει την ιστορία του στη μελέτη και καταγραφή του κρητικού πολιτισμού, αλλά και στην παρουσίασή του στο κοινό των σύγχρονων πόλεων. Η πολιτιστική του δράση στην Αθήνα και την Κρήτη (και όχι μόνο) τον έχει καταξιώσει στη συνείδηση χιλιάδων Κρητικών, μα και του έχει προσφέρει την πολύτιμη εμπειρία της επικοινωνίας και της σύνδεσης της παράδοσης με τη σύγχρονη καθημερινότητα.

Οι γνώσεις του, τα βιώματά του από τον πολιτισμό της κρητικής υπαίθρου (στην οποία μεγάλωσε και τη γνώρισε από πρώτο χέρι) καθώς και η εμπειρία του για την προσφορά αυτών των γνώσεων και βιωμάτων στους σύγχρονους ανθρώπους αποτυπώνονται στο βιβλίο του “Λαϊκά Ήθη και Έθιμα της Κρητικής Υπαίθρου – Η ταυτότητα της Κρήτης“, που κυκλοφόρησε το 2007 από τις εκδόσεις Σμυρινωτάκη (www.smirniotakis.gr), ενώ το περιεχόμενό του, από το 2004, είχε λάβει α΄ έπαινο από την Ακαδημία Αθηνών.

Πρόκειται για μια πολυτελή έκδοση μνημειακού χαρακτήρα, με την οποία ο συγγραφέας επιχειρεί να παρουσιάσει το σύνολο του υπαίθριου κρητικού πολιτισμού: από τις αγροτικές και ποιμενικές ασχολίες ώς τους θρύλους και τις παραδόσεις, από τη μουσική και τα τραγούδια ώς τον τρόπο που οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν κάθε περίσταση της ζωής, τη γέννηση του καινούργιου ανθρώπου, τα παιχνίδια, το γάμο, το θάνατο…

Αν και γίνονται αναφορές παγκρήτιας εμβέλειας, το βιβλίο, όπως είναι φυσικό, αντικατοπτρίζει κατά κύριο λόγο τον αγροτοποιμενικό πολιτισμό του νομού Ρεθύμνης, αυτόν που έζησε, γνώρισε και μελέτησε βαθιά στο νου και την καρδιά του ο συγγραφέας. Αυτό πρέπει να το έχει στο νου του ο αναγνώστης και να μη νομίζει πως ήταν έτσι, ίδιος κι απαράλλαχτος, ο τρόπος ζωής των παλιών ανθρώπων σε όλη την Κρήτη. Η Κρήτη, από τα ορεινά στα πεδινά, από τα ανατολικά στα δυτικά και φυσικά από τα χωριά στις πολιτείες, παρουσιάζει μικρές ή μεγαλύτερες διαφοροποιήσεις στον πολιτισμό της, όπως και στο γλωσσικό της ιδίωμα, αν και –πράγμα που πρέπει επίσης να τονίσουμε– όλα τα πολιτισμικά ιδιώματα της Μεγαλονήσου αναπτύχθηκαν στην κοινή παγκρήτια και πανελλήνια κληρονομιά, που μας έρχεται από το Βυζάντιο, σε συνδυασμό με τις επιρροές των διαφόρων κατακτητών που πέρασαν από τον τόπο μας κατά καιρούς. Ο συγγραφέας στον πρόλογό του τονίζει:
Τα ήθη, τα έθιμα και ο τρόπος διαβίωσης ήταν περίπου αυτός που περιγράφεται σ’ όλα τα χωριά της Κρήτης. Ασφαλώς και υπήρχαν διαφοροποιήσεις από τόπο σε τόπο, ακόμα και από χωριό σε χωριό, οι οποίες όμως δεν ήταν δυνατόν να καταγραφούν… Οι λεπτομερειακές διαφοροποιήσεις από τόπο σε τόπο δεν περιλαμβάνονται στο αντικείμενο ενδιαφέροντος τούτης της καταγραφής (σελ. 12).

Αντίθετα, στα ενδιαφέροντα του συγγραφέα περιλαμβάνεται η πολύτιμη εμβάθυνση στην ψυχή του Κρητικού, η «χαρτογράφηση» του συναισθηματικού του κόσμου και η παρουσίαση της ματιάς, με την οποία βλέπει το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον του: ο ερωτισμός του, η θρησκευτική του πίστη, οι δεσμοί με τα ζώα του, οι κοινωνικές αξίες, οι κοινωνικοί θεσμοί και κάθε άλλο κομμάτι του πνευματικού και συναισθηματικού πολιτισμού του Κρητικού όχι μόνο περιγράφεται αλλά και σχολιάζεται με προσοχή, δίνοντας το απαραίτητο μήνυμα για κείνους που αναζητούν τα εφόδια, με τα οποία –χωρίς αναχρονιστικά και ουτοπικά πισωγυρίσματα– ίσως αποκαταστήσουμε την αθρωπιά και την ποιότητα ζωής στην εποχή μας. Σημαντική είναι, σ’ αυτό το σημείο, η θέση της καταγραφής των ύβρεων και των παροιμιών, που αναφέρονται στους άπληστους, τους κλέφτες, τον κουζουλό και το μπουνταλά, καθώς και το κεφάλαιο για τη ζωοκλοπή, τα οικογενειακά (βεντέτες) και τσι μπαλωτές.

Ένα ακόμη σοβαρό πλεονέκτημα του έργου είναι ότι είναι γραμμένο εξ ολοκλήρου στο ρεθεμνιώτικο γλωσσικό ιδίωμα, πράγμα που το αναδεικνύει αυτόματα σε μνημείο του κρητικού πεζού λόγου! Φυσικά η γλώσσα όχι μόνο δεν εμποδίζει την κατανόηση του περιεχομένου, αλλά προσθέτει γοητεία και αυθεντικότητα και συμβάλλει καθοριστικά στην επίγνωση των πραγμάτων. [Προηγούμενο γλωσσικό επίτευγμα τέτοιας εμβέλειας ήταν η πολύτομη «Λαογραφία των Μελάμπων» του δασκάλου και λαογράφου από τις Μέλαμπες Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνης Νίκου Φασατάκη].

Ας σημειωθεί ότι ο Μιχάλης Πριναράκης είναι από τους ελάχιστους Κρητικούς λαϊκούς αφηγητές της εποχής μας, αν όχι ο τελευταίος, και μεταφέρει με το λόγο του το ύφος και το πνεύμα των παλιών παραμυθάδων της κρητικής βεγγέρας. Στο βιβλίο του γίνεται ιδιαίτερος λόγος για την «κρητική λαϊκή αφήγηση».

Τα περιεχόμενα του βιβλίου συνοπτικά είναι:

Μέρος Πρώτο: Ο ετήσιος κύκλος.

Από τα πρωτοβρόχια ώς τα Θεοφάνια.
Από τ’ άι Γιαννιού ώς τη γ-Καθαρή Δευτέρα.
Μεγάλη Σαρακοστή, Μεγάλη Βδομάδα και Λαμπρή.
Άνοιξη καιρού.
Θέρος – Τρύγος – Πόλεμος
Το λινάρι.
Οι προετοιμασίες για την υποδοχή τση βεντέμας.
Το σπιτικό σαπούνι.
Συμμισάτορες, τριτάρηδες, συζευτήδες και παχτωσάρηδες.

Μέρος Δεύτερο: Ολοχρονίς του χρόνου.

Η γυναικεία λαϊκή χειροτεχνία.
Αντρική λαϊκή χειροτεχνία [αγγειοπλαστική, καλαθοπλεχτική, ξυλουργική κ.τ.λ.].
Κρητική λαϊκή αφήγηση.
Κρητικές διατροφικές συνήθειες.
Το κυνήγι στα χωργιά μας.
Η μπουγάδα.
Η κρητική γιατρευτική παράδοση στη γ-Κρήτη.
Τα ζωντανά στα χωργιά τση Κρήτης [ενν. τα ζώα].
Οι κοινωνικές εκδηλώσεις κι η ζωή στα χωργιά τση Κρήτης.
Μουσική, τραγούδια και χοροί τση Κρήτης.
Το ντύσιμο κι η καλύκωση [υπόδηση].
Ο καιρός και ο χρόνος.
Χαιρετισμοί, ευχές, κατάρες, βλαστήμιες και βρισιές.
Παροιμίες και παρατσάχαλα.
Η Κρήτη των θρύλων και των φαντασμάτων.
Μπαλωτές – Οικογενειακά – Ζωοκλοπή.

Σημειωτέον ότι το βιβλίο περιέχει πλούσιο φωτογραφικό υλικό και γλωσσάριο, αλλά και συνοδεύεται από DVD με την παρουσίαση μεγάλου μέρους του περιεχομένου του σε πολιτιστικές εκδηλώσεις. Στην παρουσίαση συμμετέχουν μέλη των ομάδων Χορωδίας των Α΄ και Β΄ ΚΑΠΗ του δήμου Ρεθύμνου και ο Χορευτικός Όμιλος Κουρήτες, καθώς και οι μουσικοί Δημήτρης Σκουλάς, Νίκος Καραβιράκης, Αδαμάντιος Μιξάκης, Παύλος Ανωγειανάκης, Μάνος Πυροβολάκης, Μιχάλης Παυλάκης, Σταύρος Παναγιουλάκης και Γεωργία Μπροτζάκη.