Εχω ξαναγράψει για τη συνεργασία του Μανώλη Κακλή με τον Ζαχαρία Μελεσανάκη, στο δίσκο του 1980, με τίτλο “Καταδικάστηκα“. Ο συγκεκριμένος δίσκος περιέχει 3 μελωδικότατα συρτά. Ενα από αυτά είναι και το “Στην ωραιότερη στιγμή“.
Στην ωραιότερη στιγμή εφθείρενε η ζωή μου
γι’αυτό εκαταδικάστημε για πάντα το κορμί μου.
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
Tο ΣαββατοΚύριακο που μας πέρασε, το cretan-music.gr και το mantinades.gr εγκαινίασαν το internetικό τους ραδιόφωνο, με επιλεγμένη Κρητική μουσική, χωρίς διακοπές για διαφημίσεις και λόγια.
Η ποιότητα του ραδιόφωνου είναι 64kbps, που είναι ιδιαίτερα ικανοποιητική, ώστε να συνδυάζει τόσο την ακουστική ποιότητα, όσο με την ταχύτητα μετάδοσης και το μέγιστο αριθμό ακροατών που μπορεί να υποστηρίξει 96kbps, δοκιμαστικά για τις επόμενες ημέρες.
Το ραδιόφωνο μπορείτε να το ακούσετε, είτε μέσω του web browser σας, είτε μέσω του media player του υπολογιστή σας (Windows Media Player, Winamp κ.α.).
Ο Αντώνης Παπαδάκης (Καρεκλάς) γεννήθηκε στα Περιβόλια του Ρεθύμνου το 1893 και άρχισε να ασχολείται με τη λύρα από μικρό παιδί. Ήταν ένας από τους σημαντικότερους Ρεθεμνιώτες λυράρηδες των αρχών του 20ου αιώνα.
Πρωτόπαιξε λύρα σε εποχή που το λαούτο δεν είχε καθιερωθεί ακόμη ως συνοδευτικό όργανο της λύρας στην Κρήτη (ως γνωστόν, η εξάπλωσή του άρχισε από τα Χανιά προς Ρέθυμνο – μία άλλη πόρτα είσοδου του στο νησί ήταν οι Μικρασιάτες πρόσφυγες στο Ηράκλειο). Έτσι, στις εμφανίσεις του χρησιμοποιούσε ως συνοδεία το μπουλγαρί, δημοφιλέστατο την εποχή εκείνη στην περιοχή του Ρεθύμνου (βλ. σχετικά στη βιογραφία του Στέλιου Φουσταλιέρη). Συνεργάτες του ήταν κυρίως οι “μπουζουξήδες” (όπως έλεγαν τότε τους μουσικούς που έπαιζαν μπουλγαρί) Γιώργης Αγιούτης και Βλαδίμηρος Πλουμιστάκης και λίγο αργότερα, μαθητής ακόμη στο μπουλγαρί, ο Στέλιος Φουσταλιέρης, που ήταν και ανηψιός του. Με συνοδεία λαούτου πρωτόπαιξε γύρω στα 1928, με τον περίφημο λαουτιέρη Σταύρο Ψυλλάκη (Ψύλλο).
Οι Αλεφαντινοί (ο Νίκος και ο Μιχάλης) έχουν πολλά χρόνια που χωρίσανε. Ο καθένας πήρε το δρόμο του. Την πορεία του Μιχάλη τη γνωρίζετε οι περισσότεροι. O Νίκος αποφάσισε να απομακρυνθεί από την Κρητική μουσική όπως αυτή παρουσιάζεται μέσω της δισκογραφίας, των γλεντιών, και των πανηγυριών και ν’ασχοληθεί με αυτή μόνο μέσα από την κατασκευή μουσική οργάνων. Κυρίως λαούτων. Αυτή εξ’άλλου είναι και η ειδικότητά του και… δε μιλάμε για ένα απλό λαούτο, αλλά για ένα από τα μεγαλύτερα λαούτα της Κρητικής μουσικής.
Εδώ και πολύ καιρό έπεσε στα χέρια μου μια παλαιότερη ζωντανή ηχογράφησή τους, γραμμένη μάλλον σε κασσετόφωνο. Δυστυχώς δεν έχω περισσότερες πληροφορίες για το πότε ή το που έγινε η ηχογράφηση. Οποιος έχει περισσότερες πληροφορίες, ας τις μοιραστεί μαζί μου. Θα του ήμουν ευγνώμων. Η ηχογράφηση, πρέπει πως έχει γίνει στο Κρητικό κέντρο Ζορμπάς, ένα από τα μαγαζιά της Αθήνας που κατά περιόδους, μπορεί κάποιος ν’ακούσει καλή Κρητική μουσική (ευχαριστώ Γρηγόρη).
Από τη συγκεκριμένη ηχογράφηση, διάλεξα το δικό τους “Λίμνες τα μάτια σου“, γιατί θεωρώ ότι είναι ένα από τα τελευταία μεγάλα συρτά που έβγαλε η Κρητική μουσική.
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.
σημείωση: To παρόν άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Λαϊκό Τραγούδι»
λίγες μέρες προτού ο Ναύτης αφήσει την τελευταία του πνοή.
Επιμέλεια κειμένου: Μάνος Γρυσμπολάκης
Κώστας Παπαδάκης ή «Ναύτης». Ο μεγαλύτερος εν ζωή βιολιστής (όπως αναφέρεται στη σημείωση, το άρθρο δημοσιεύτηκε λίγες μέρες πριν αφήσει την τελευταία του πνοή) της Κρήτης είναι ο Κώστας Παπαδάκης, περισσότερο γνωστός με το ψευδώνυμό του «Ναύτης». Ο Ναύτης είναι 86 ετών και ζει με τη σύζυγό του Αθηνά στο συνοικισμό Δαράτσο λίγο έξω από τα Χανιά. Τελευταίος από μια σειρά μεγάλων καλλιτεχνών και δεξιοτεχνών του βιολιού που έζησαν και εξέλιξαν τη μουσική παράδοση της Δυτικής Κρήτης, ειδικότερα του Nομού Χανίων, απολαμβάνει σήμερα την αναγνώριση της πολύπλευρης καλλιτεχνικής του προσφοράς στη μουσική ζωή του τόπου του[i]. Κι αυτό γιατί εκτός από σημαντικός μουσικός και τραγουδιστής, ο Ναύτης είναι και δημιουργός πολλών πρωτότυπων συνθέσεων που έχουν ενσωματωθεί στο ρεπερτόριο των παραδοσιακών μουσικών της περιοχής και δεν λείπουν από κανένα παραδοσιακό γλέντι[ii].
Ο Ναύτης γεννήθηκε το 1920 στο χωριό Μπαλαμπιανά της Γραμπούσας. Γόνος οικογενείας καλλιτεχνών αφού ο πατέρας του Βασίλης Παπαδάκης ή «Κοπανίδης» καθώς και ο παππούς του Κώστας Παπαδάκης ή «Μπαλαμπούς» ήταν μουσικοί και μάλιστα βιολιστές. Σε ηλικία 7 ετών πιάνει το βιολί στα χέρια του, κρυφά –στην αρχή- από τον πατέρα του, και τρία μόλις χρόνια αργότερα παίζει στο πρώτο γλέντι. Ξεκινά έτσι τη σταδιοδρομία του σαν επαγγελματίας μουσικός, παράλληλα δε αρχίζει σιγά σιγά να ευρύτερα γνωστός μέσα στα όρια –αρχικά- του Νομού Χανίων.
Το 1938 ο Ναύτης εγκαθίσταται στον Πειραιά όπου εμφανίζεται στο κρητικό κέντρο του Δημήτρη Καβαλιεράκη στην Καλλιθέα και συνεργάζεται με τον Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών και με τον Ραδιοφωνικό Σταθμό της ΕΟΝ. Το 1940 επιστρέφει στα Χανιά. Αργότερα αναλαμβάνει μουσικές εκπομπές σε ιδιωτικό σταθμό που ιδρύθηκε μετά την απελευθέρωση. Οι εκπομπές αυτές ήταν η βασική αιτία εξάπλωσης της φήμης του Ναύτη στην υπόλοιπη Κρήτη. Η φήμη του Ναύτη συνοδεύεται από παράλληλη εξάπλωση του τοπικού ρεπερτορίου στις ανατολικότερες επαρχίες της Κρήτης[iii].
Έξι χρόνια αργότερα ο Κώστας Παπαδάκης κατατάσσεται στο Ναυτικό. Κατά τη διάρκεια της θητείας του παίζει σε εκδηλώσεις φορώντας τη στολή του ναύτη. Με τον καιρό η εμφάνιση του ναύτη του προσδίδεται ως παρατσούκλι, έτσι και μετά την απόλυσή του ο ίδιος κρατά αυτό το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο που τον ακολουθεί από τότε.
Ακολουθεί μια δεκαετία με συνεχείς εμφανίσεις και πολλές ραδιοφωνικές εκπομπές σε σταθμούς στην Αθήνα και την Κρήτη, όπου ο Ναύτης συνεργάζεται, μεταξύ άλλων, με τον κορυφαίο λαουτιέρη Γιώργο Κουτσουρέλη και τους αδελφούς του Στέλιο και Μανώλη, καθώς και με τον λυράρη Κώστα Μουντάκη.
Θεοχάρης Τζινευράκης. Ενας μεγάλος τραγουδιστής από τα Νοχιά Κισάμου. Γεννήθηκε το 1905 και πέθανε το 1981, αφού με τη ρωμαλέα φωνή του είχε εκφράσει μερικές από τις σπουδαιότερες στιγμές της κισαμίτικης μουσικής παράδοσης. Ηχογράφησε στη δισκογραφία των 78″ (γραμμόφωνο) πλάι σε κορυφαίους μουσικούς του νομού Χανίων.
Στο διπλό δίσκο «Ενθυμήματα από τη μουσική παράδοσης της Κρήτης», έκδοση του μουσικού συλλόγου Χανίων «Ο Χάρχαλης», Panivar PA 40238/39, περιλαμβάνονται οι ηχογραφήσεις του:
• Καραγκιουλές συρτός, βιολί Στρατής Γαλαθιανάκης, λαγούτο Δημήτρης Γαλάνης
• Κολυμπαριανός συρτός, λαγούτο Γιώργος Κουτσουρέλης, βιολί Νίκος Σαριδάκης ή Μαύρος
• Συρτός Χαραυγή, βιολί Στρατής Γαλαθιανάκης, λαγούτο Δημήτρης Γαλάνης (μπορείτε να το ακούσετε στο τέλος του άρθρου)
• Νενέ μου, λαγούτο Γιώργος Κουτσουρέλης, κιθάρα Στ. Χρυσίνης
Ηχογραφήσεις του επίσης καταγράφονται στη συλλογή «Πρωτομάστορες» από το Κρητικό Μουσικό Εργαστήρι.
Στο βιβλίο του Αθανασίου Δεικτάκη «Χανιώτες λαϊκοί μουσικοί που δεν υπάρχουν πια», Καστέλι Κισάμου 1999, σελ. 230-231, περιλαμβάνεται προς τιμήν του το παρακάτω γλαφυρό και χαρακτηριστικό κείμενο:
από το περιοδικό ΟΑΣΙΣ
Εκ Ρεθύμνου ορμώμενος, Μυλοποταμίτης, γεννήθηκε στο χωριό Κάλυβος, μία ανάσα από τα Ανώγεια, γενέθλιο τόπο και του Νίκου Ξυλούρη, ο οποίος τον επηρέασε σε μεγάλο βαθμό. Ήταν κοντά 16 χρόνων όταν ξεκίνησε να παίζει λαούτο και να τραγουδά για πρώτη και τελευταία φορά μακριά από την πολυαγαπημένη του Κρήτη.
Έχει συνεργαστεί με μεγάλους λυράρηδες της Μεγαλονήσου, όπως οι Λεωνίδας Κλάδος, Νίκος Βενιανάκης, Νίκος Σωπασής, Μανώλης Αλεξάκης, Ζαχαρίας Μελασσανάκης, αλλά η συνάντησή του με τον Θανάση Σκορδαλό, την τεράστια αυτή προσωπικότητα της κρητικής μουσικής, αποτελεί σταθμό στην προσωπική του πορεία.
Μόλις ολοκλήρωσε τις εμφανίσεις του ο δημιουργός στο κέντρο Κρήτη, ενώ βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας ενός ακόμα δίσκου, συνδυάζοντας το έντεχνο στοιχείο της ελληνικής μουσικής με την κρητική δημοτική, με τους μόνιμους συνεργάτες του Γιώργη Χαλκιαδάκη, Γιώργο Χαλκιαδάκη, Δημήτρη Αλμπαντάκη και Νίκο Γκαλονάκη. Στον ελεύθερό του χρόνο κατασκευάζει μουσικά όργανα, και εκτός από λαούτο παίζει μαντολίνο, μαντόλα και λύρα.
Τι κάνει το κρητικό τραγούδι τόσο ενεργό και ξεχωριστό;
Όλα τα είδη της μουσικής μας έχουν κάτι ξεχωριστό. Η διαφορά στο κρητικό τραγούδι είναι ότι υπάρχει εξέλιξη. Ασχολούνται νέοι μουσικοί, φτιάχνουν μαντινάδες, καταπιάνονται με τα παραδοσιακά όργανα ή μαθαίνουν και να τα φτιάχνουν. Υπάρχει ανάλογη εξέλιξη και στον στίχο, που περιγράφει την καθημερινότητα. Πολλά, βέβαια, οφείλουμε και στους παλιούς.
Αυτό το blog, προέκυψε μετά από την ένωση του blog του mantinades.gr και του γνωστού σε όλους cretan-music.gr Δύο site, που ενώ ήταν διαφορετικά ως προς τη θεματολογία τους, είχαν τον ίδιο σκοπό. Τη διάδοση της πραγματικής Κρητικής μουσικής και την προστασία της από προσπάθειες αλλώτριωσής της και παγκοσμιοποίησής της. Ετσι αποφασίστηκε, ότι η ένωση των δύο αυτών site, θα ήταν το καλύτερο, τόσο για ουσιαστικούς λόγους παρουσίασης των άρθρων και των απόψεων, όσο και για τεχνικούς λόγους. Περισσότερες πληροφορίες για τους συντελεστές αυτού του site, μπορείτε να βρείτε εδώ.
Στείλε το με Email
Μοιράσου το στο facebook
Μοιράσου το στο twitter
