cretan music - mantinades » επώνυμο από Α-Δ

Παλαιοί Ρεθεμνιώτες μουσικοί της περιόδου 1880-1940

Κώστας Βασιλάκης — Sun, 13 Mar 2011 09:55:09 +0000

Στο παρακάτω κείμενο σας παρουσιάζουμε μερικά βιογραφικά στοιχεία που καταφέραμε και συλλέξαμε για παλιούς Ρεθεμνιώτες μουσικούς, της γενιάς που έδρασε την περίοδο 1880-1940 δηλαδή λίγο πριν αλλά και ταυτόχρονα με τους λεγόμενους «πρωτομάστορες».

Δαλέντζας Γεώργιος

Σπουδαίος λυράρης στο Ρέθυμνο περί το 1880-1900 (;). Πιθανόν να διατηρούσε και καφενείο («Ρεθεμνιώτες! Στου Δαλέντζα εις τον καφενέ πλημμύρα, θα’ ναι απόψε οι μερακλήδες για ν’ ακούσουνε τη λύρα», από του ποίημα «Ρέθεμνος» του Γιώργη Καλομενόπουλου).

Άγνωστο εάν συνδέεται με τον αγωνιστή Γεώργιο Δαλέντζα του Εμμανουήλ από το Ατσιπόπουλο, που πολέμησε στις επαναστάσεις του 1866 και 1878.

Νικήστρατος Θ. Αλεξανδράκης

Λυράρης, ο πιο δημοφιλής στο Ρέθυμνο, τουλάχιστον κατά τη δεκαετία του 1900. Ο Γ. Καλομενόπουλος του αφιερώνει ένα από τα ωραία του ποιήματα που το επιγράφει ΝΝΝικήστρατος (!):

Απόψε που παλιά εποχή θυμούμαι ευτυχισμένη, ο λογισμός, Νικήστρατε, στη λύρα σου με στρέφει

και τη μορφή σου αναπολώ …καραμπογιατισμένη και σένα πάντα να σκορπάς το γέλιο και το κέφι.

Θυμάμαι σαν η λύρα σου εφούντωνε το γλέντι πώς χαμογέλα η Δέσποινα μ’αγάπη και καμάρι

κι εσύ να την πετροβολάς, Νικήστρατε λεβέντη, με μαντινάδες νόστιμες όλο αρχοντιά και χάρη :

Κάδιο και ζαχαρόνερο η Δέσποινα μου πίνει (ώπλα διάλε τα βάσανα κι από ζηλεύει ας σκάση)

και φέγγει και λαμποκοπά κι αστράφτει σα ρουμπίνι.

-Που ‘ναι , μωρή, η νοικοκυρά τη λύρα να κεράσει;

Μην ξαναβάψεις τα μαλλιά, Δέσποινα πέρδικά μου, γιατί όταν τα κορμάκια μας το βράδυ αγκαλιαστούνε,

όπως σιρώνει ο μπογιάς βάφει …και τα δικά μου, ώπλα, κι ας αποθάνουνε όσοι φτωχοί χρωστούνε.

Στην εποχή υπήρχε μια μόδα «εξευρωπαϊσμού» (ακόμα και στον τρόπο διασκέδασης), στην οποία ο Νικήστρατος προσπαθούσε να προσαρμοστεί για ένας ανάγκες εκείνων που τον καλούσαν. Το τελευταίο τετράστιχο από το ποίημα του Καλομενόπουλου είναι ενδεικτικό και χαρακτηριστικό:

και το θυμάμαι αξέχαστα σε κάθε φαγοπότι η λύρα πως σε κοίταζε όλο θυμό και φούρκα

σαν άφηνες ένας κοντυλιές κι αγκάλιαζες …Ευρώπη κι άρχιζες πόλκα και ποτίς, βαλσάκι και μαζούρκα

Σύμφωνα με έμμεσες πληροφορίες, ο Νικήστρατος διατηρούσε στο Ρέθυμνο και κατάστημα αποικιακών, ενώ καταγράφηκε ως ένας εκ των «δασκάλων» του Ανδρέα Ροδινού.

Σε σημείωμα στην Κρητική Επιθεώρηση, στις 16.2.1934, διαβάζουμε μεταξύ άλλων:

«…τον αξέχαστο Νικήστρατο με την άδολη, την πάνα πρόσχαρη καρδιά, την ασυννέφιαστη ψυχή…

…ήταν πάντα το κλειδί της ευθυμίας μέσα σε μια καλοδεμένη παρέα…

…ήταν ο περιζήτητος να νοστιμίσει το γλέντι μιας οποιασδήποτε φιλικής συντροφιάς με τη χρυσή καρδιά και τη λύρα του.

…και τότε άρχιζαν οι περίφημες μαντινάδες του, παινέματα για τις νιες και τα παλικάρια, αισθηματικές, πεισματικές, φιλοσοφικές, κ.λ.π. Συνήθως άρχιζε με την πλιο κάτω που την είχε χαρισμένη στην καλή του σύντροφο την, όπως και κείνον, πάντα ευγενική και γλυκομίλητη γυναίκα του:

Ομπρός κρατεί βασιλικός κι εξ από πίσω βιόλα κι αν δε μου το πιστεύγετε ξανοίξετε τη κιόλα

Εσύ σαι τ’ άνθη των ανθώ και της μιλιάς το μήλο, εσύ ‘σαι που γεννήθηκες ομάδι με τον ήλιο

(του Ρεθυμνιώτη αρθρογράφου με παρατσούκλι “Σείριος”, 15.02.1934)

Νικόλαος Πισκοπάκης (Πίσκοπος)

Θρυλικός λυράρης του περασμένου αιώνα, έδρασε την πόλη του Ρεθύμνου και με τη λύρα του διασκέδασαν χριστιανοί και μουσουλμάνοι μερακλήδες της πόλης. Γεννημένος το 1866 ο Νικόλαος Πισκοπάκης γνωστός ως ο «Πίσκοπος» ή «Πισκόπης», κατάγονταν από τον Κουρνά Αποκορώνου. Είχε ιδιαίτερη επίδοση στη σούστα και τα πεντοζάλια και η λύρα του, μια περίτεχνη βροντόλυρα η οποία σώζεται στο Ιστορικό Λαογραφικό μουσείο Ρεθύμνου, ήταν εξαιρετική για την εκτέλεσή τους. Πατέρας 11 παιδιών, πέθανε το 1936. Ο μεγάλος Ανδρέας Ροδινός ήταν από αυτούς που διδάχτηκαν από την τέχνη του «γέρο-Πισκόπη».

Ο σπουδαίος Ρεθεμνιώτης ποιητής Γ. Καλομενόπουλος αναφέρεται στον Πίσκοπο, μαζί με το μεγάλο χορευτή από το Σπήλι Σταμάτη Παπαδάκη, στο ποίημά του «Ο Τζέλησης», με τους στίχους:

Γιορτάζει απόψε ο Τζέλησης και πάνε για το γλέντι οι μπιστικοί του φίλοι.

Ο Πίσκοπος ο ξακουστός μαζί με το λεβέντη το χορευτή απ’ το Σπήλι…

Σας παρουσιάζουμε μία φωτογραφία του με την παράδοση της λύρας του Πίσκοπου στο Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνου, που μας παραχώρησε μαζί με πληροφορίες για το παραπάνω βιογραφικό, ο απόγονος του Πισκοπάκη, Ανδρέας Μπενάκης.

Ανδρέας Αγγελή Κανακάκης

Γεννήθηκε το 1922 στην Αμνάτο Ρεθύμνου. Από ηλικία 12 χρόνων το μεγάλο του πάθος για τη λύρα ήταν αρκετά εμφανές. Η αδελφή του θυμάται ότι προσπαθούσε να φτιάξει λύρα χρησιμοποιώντας για χορδές τρίχες από ουρά αλόγου.

Αφού έμαθε την τέχνη του σκαλιστή, άνοιξε το δικό του μαγαζί στην Πλατεία 4 Μαρτύρων, στο Ρέθυμνο, κι άρχισε να φτιάχνει λύρες, λαγούτα, βιολιά και μαντολίνα. Ήταν πολύ μερακλής άνθρωπος και εκτόνωνε το μεράκι του με το να τραγουδάει και να χορεύει σε γάμους και πανηγύρια.

Από τα χέρια του βγήκαν οι λύρες του Σκορδαλού, του Καρεκλά, του Μαρκογιώργη και πολλών άλλων καλλιτεχνών του παλιού καιρού. Λύρα του Κανακάκη επίσης πρωτόπαιξε κι ο Μιχάλης Φλουρής ή Καρεκλάς από το Θεοδώρα Μυλοποτάμου, μετά από προτροπή του δασκάλου του, του μεγάλου Αντώνη Καρεκλά (εξαιτίας του οποίου πήρε κι ο ίδιος αυτό το παρατσούκλι).

Ο Ανδρέας Κανακάκης πέθανε το 1977, αφήνοντας μόνη του κληρονομιά την αγάπη του για τη μουσική και τη λύρα.

Σταύρος Ψυλλάκης (Ψύλλος)

Ο Σταύρος Ψυλλάκης ή Ψύλλος γεννήθηκε το 1897 στην Επισκοπή Ρεθύμνης. Το όνομά του το μνημονεύουν σε συνεντεύξεις τους καλλιτέχνες της «κλασικής γενιάς», όπως ο Νίκος Μανιάς, ο Μανώλης Σταγάκης και ο Γιάννης Μαρκογιαννάκης.

Ως μουσικός ο Ψύλλος έγινε γνωστός για το παίξιμό του στο λαούτο, καθώς πιθανόν εγκαινίασε τη χρήση του μουσικού αυτού οργάνου για το Ρέθυμνο, ενώ πριν την ενασχόλησή του με το λαούτο έπαιζε μαντολίνο. Οι γνωστοί Ρεθεμνιώτες λαγουτιέρηδες Μπαξεβάνης και Κουρκουλός, κάπως νεότεροι, μπορούν να θεωρηθούν, με την άτυπη και ουσιαστική έννοια της μάθησης, μαθητές του. Κατά το επάγγελμα ήταν κρεοπώλης ενώ διατηρούσε και καφενείο, μόνιμος κάτοικος της Επισκοπής, με χαρακτηριστικό του γνώρισμα, τις εργάσιμες ημέρες, την κόκκινη επαγγελματική ποδιά του.

Χαρακτηριστικός εργένης και ως άνθρωπος πράος και πολύ ντροπαλός. Επιδέξιος σολίστας και ξακουστός τραγουδιστής της εποχής του, περιζήτητος και σε ολόκληρη την περιοχή του Αποκόρωνα και των Σφακίων. Ο Μπαξεβάνης δήλωνε πως μόνο του Ψύλλου η φωνή «έκανε κόντρα» στη δική του.

Για χρόνια έπαιξε με το Μανόλη Σταγάκη, μάλιστα κατά δήλωση του ίδιου του Σταγάκη, ο θάνατος του Ψύλλου τον συγκλόνισε τόσο, που, όταν τέλειωσε η τραγωδία της Κατοχής και της εθνικής αντίστασης, έπαψε ν’ ασχολείται επαγγελματικά με τη μουσική και επιδόθηκε αποκλειστικά στην οργανοποιία, στην οποία και έγραψε τελικά την ιστορία του.

Ήταν ο πρώτος λαγουτιέρης του Ανδρέα Ροδινού. Η κοινή τους διαδρομή κράτησε τουλάχιστον έως το 1930. Καταγράφηκε δισκογραφικά συνοδεύοντας το γαμπρό του Γιώργη Ξηρά σε τουλάχιστον δύο δίσκους:

Οdeon GA 7228 Συρτός Αρμενιώτικος & Συρτός Πισκοπιανός
Οdeon GA 7272 Συρτός Γλυκός & Πεντοζάλης

Ο Ψύλλος έφυγε πρόωρα γύρω στο 1941…

Τζιράκης Γιώργης (Τζιρογιώργης)

Λυράρης του τέλους του 19ου αιώνα από την Αρκούδαινα (Αρχοντική) Ρεθύμνης.

Ικανός παίχτης και περιζήτητος στη γύρω περιοχή, με ιδιαίτερη επίδοση στα συρτά και μικρότερη στα πεντοζάλια, τη σούστα και τους λοιπούς τοπικούς χορούς, όπως ο λαζώτης και το μικρό μικράκι. Διατηρούσε καφενείο στην Αρχοντική και χειριζόταν δυο δοξάρια, το ένα χωρίς γερακοκούδουνα, για τα συρτά, και το άλλο με γερακοκούδουνα, για τους άλλους «ρυθμικότερους» χορούς. Έπαιζε συνήθως μόνος, χωρίς συνοδεία, εκτός από το χωριανό του Μανόλη Μαμουνάκη, που τον συνόδευε με μπουζούκι (πιθανόν μπουλγαρί).

Πέθανε το 1924 σε ηλικία περίπου 60 ετών, αφού με τη λύρα του είχε αποτελέσει πρότυπο και για το Μανόλη Σταγάκη.

Πηγές:

Γ. Εκκεκάκη, Ρεθεμνιώτες (που πέρασαν αφήνοντας ίχνη), τόμος 1ος
το ανυπόγραφο άρθρο «Λύρα – Η αγάπη μιας ολόκληρης ζωής» (1997) στα «Ρεθεμνιώτικα Νέα»
(ευχαριστούμε τον οργανοποιό Γιώργη Παπαλεξάκη για τον εντοπισμό του).
Συνέντευξη του Μανώλη Σταγάκη (1913-2006), λυράρης και οργανοποιού, στους Θ. Ρηγινιώτη – Κ. Βασιλάκη
Το βιογραφικό του Μιχάλη Φλουρή ή Καρεκλά, στην ιστοσελίδα μας (www.cretan-music.gr)
Σημείωμα για το Νικήστρατο στην εφημερίδα Κρητική Επιθεώρηση (16.12.1934)

Σχετικά άρθρα

Δεν βρέθηκαν σχετικά άρθρα

Γιατί φεγγάρι μου;

ΔιαμαντοΣτελής — Sun, 26 Sep 2010 23:09:42 +0000

Εεεε… να πάει στο γεροδιάολο. Δε λέω πράμα. Οποιος έχει αυτιά μπορεί ν’ακούσει τον Μιχάλη Αλεφαντινό να παίζει ένα από τελευταία (ως προς το έτος παραγωγής) μεγάλα μελωδικά συρτά της Κρητικής μουσικής… το “Γιατί φεγγάρι μου”. Οι αποδέλοιποι να πάνε ν’ακούσουν τα σκυλοκρητικά τους και να μένουν με την εντύπωση ότι ακούνε Κρητική μουσική.

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Γιατί φεγγάρι μου; γιατί;;… δε φέγγεις στα στενά μου;
να βγω να δω στη φέξη σου την π’αγαπάει η καρδιά μου.

Ζηλεύγω σου φεγγάρι μου μα το θεό τον ένα
γιατί θωρρείς την π’αγαπώ που’ναι μακρυά από μένα.

Σχετικά άρθρα

Αλέξανδρος Παπαδάκης – Αλέξανδρος Αγγελάκης σε παρέα

ΔιαμαντοΣτελής — Fri, 16 Jul 2010 07:16:50 +0000

Αλέξανδρος Παπαδάκης και Αλέξανδρος Αγγελάκης. Ζευγάρι από τα λίγα, χωρίς πολλά-πολλά. Απολαύστε τους… σε παρέα.

Στο σύθαμπο τση θύμησης θωρρώ σε ανάρια-ανάρια,
μα μοιάζεις μ’αξεδίλιατου ονείρου απομεινάρια.

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Σχετικά άρθρα

Βαρδάκης Ιωάννης (Κοντόχας)

Κώστας Βασιλάκης — Fri, 19 Feb 2010 08:51:49 +0000

Ο Ιωάννης Βαρδάκης (Κοντόχας) ήταν ο σημαντικότερος λυράρης των πλούσιων σε μουσική παράδοση Αρχανών Ηρακλείου Κρήτης. Έζησε ανάμεσα στο τέλος του 19ου και το πρώτο μισό του 20ού αιώνα στις Αρχάνες, απ’ όπου καταγόταν, ήταν όμως γνωστός και στην ευρύτερη περιοχή. Σπουδαίος καλλιτέχνης και δεινός ριμαδόρος (λαϊκός ποιητής), με ιδιαίτερα ανεπτυγμένο το στοιχείο της σάτιρας, υπήρξε κοσμαγάπητος και περιζήτητος στα μεγαλύτερα γλέντια της εποχής του, μα και στις απλές εκδηλώσεις, τις χαρές και τα πανηγύρια του λαού μας. Πέθανε κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής (1941-1944). Η τοπική λαϊκή μούσα εξύμνησε το χαρακτήρα και τις ικανότητές του με τις μαντινάδες:

Κοντόχα, παιγνιδιάτορα κι όμορφο παλληκάρι,
εγλεντιστή, τραγουδιστή, ’πό το Θεό ’χεις χάρη.

Δεν είδανε τα μάθια μου περβόλι στο χαράκι,
εγλεντιστή, τραγουδιστή ωσάν τον Κοντοχάκη.

Αναφέρομε το περιστατικό ενός μικρού θαυμαστή του (ήταν ο Μιχάλης Νισιωτάκης πριν από περίπου 70 χρόνια), που σε κάποιο γλέντι τον πλησίασε και του είπε μια μαντινάδα που του είχε μάθει από πριν η μάνα του:

Χαρώ τα ’γώ, λυράρη μου, τα πέντε σου δαχτύλια,
είντ’ απαλά, ψιμυδευτά χαϊδεύγουνε τη λύρα!

Ο Κοντόχας, ενθουσιασμένος, του έδωσε αμέσως την απάντηση με μαντινάδα της στιγμής:

Επαίνεσες με, μάθια μου, κι εγώ δα σε παινέσω
και στσ’ ακριβές σου τσι χαρές λυρα πολύ θα παίξω.

Με το όνομα του Κοντόχα συνδέεται θρύλος για απαγωγή από νεράιδες, που τον μετέφεραν στον Ανεραϊδόσπηλιο (πλησίον των Αρχανών, κάτω από την εκκλησία του Aη Γιάννη του Μαγγανίτη) και τον υποχρέωσαν να του παίξει τη λύρα για να χορέψουν.

Το θρύλο καταγράφει ο Νίκος Γ. Χριστίδης στο βιβλίο του Ο νεραϊδόσπηλιος, Ηράκλειο 1985, μεταφέροντας λογοτεχνικά την αφήγηση της Μαργής, ηλικιωμένης Αρχανιώτισσας:

«[…] Να ξέρετε πως οι ανεράιδες αγαπούν πολύ τις χαρές και τα γλέντια. Για κειονά αρπάζουν τους τραγουδιστάδες και τους λυράρηδες. Τους θέλουνε να τους παίζουνε και να τους τραγουδούνε στους χορούς τους. Για τούτο μια φορά είχε εξαφανιστεί από το σπίτι του δυο μέρες ο λυράρης ο Κοντόχας. Τον βρήκανε, σχεδόν αναίσθητο, κάτω από μια ελιά, στο “Φουρνί”, και όταν τον συνεφέρανε και τον ρωτήσανε πώς τό ’παθε, αυτός τους έλεγε:

–Εκειά που καθόμουνα μια μέρα στην αυλή μου και δοκίμαζα στο δοξάρι μου καινούργιες κοντυλιές, νιώθω να μ’ αρπάζει μια δύναμη και να με πετά στον αέρα. Εγώ φοβήθηκα και έκλεισα τα μάτια μου. Όταν τ’ άνοιξα, είδα πως βρισκόμουνα στον ανεραϊδόσπηλιο τ’ Aι-Γιαννιού. Έμεινα άφωνος μπροστά σ’ ό,τι βλέπανε τα μάτια μου. Είδα όμορφες κοπέλες να με παρακαλούνε να παίζω και να τραγουδώ. Κι όταν τους έκανα το χατήρι, αυτές σαν αέρινα πλάσματα χορεύανε με μεγάλη όρεξη. Έπαιζα πολλές ώρες, μέχρι που κουράστηκα. Αυτές όμως επιμένανε να συνεχίσω. Δεν μπορώ, τους έλεγα, θέλω να κοιμηθώ. Τότε, μωρέ παιδιά, είδα “τσ’ αγγέλους μου χαχαλιές” [=τα χρειάστηκα, παραλίγο να πεθάνω]. Οι ανεράιδες θυμώσανε. Αρπάξανε πέτρες και ξύλα κι αρχίσανε να τα πετούνε πάνω μου. Εγώ, όσο κι αν ήμουνα κουρασμένος και άυπνος, άρχισα να τρέχω έξω από τη σπηλιά, κατά το φαράγγι. Οι νεράιδες με κυνηγήσανε κι όταν οι δυνάμεις μου σωθήκανε ξάπλωσα κι άκουγα τις πέτρες να πέφτουνε βροχή πάνω μου. Ήμουνα ναρκωμένος. Δεν μπορούσα ούτε να τρέξω πια ούτε να φωνάξω, αν και το ήθελα πολύ. Μόνο που ανοιγόκλεινα τα χείλια μου και προσπαθούσα να σχηματίσω τις φράσεις του “Πάτερ ημών…”. Σε λίγο βασίλεψε ο ήλιος, ησυχία παντού. Φαίνεται πως αποκοιμήθηκα, αποκαμωμένος όπως ήμουνα, ή πως οι νεράιδες με νομίσανε ποθαμένο και φύγανε. Πάντως στην κατάσταση αυτή –και έδειχνε τότε τα γρατσουνίσματα που είχε στα χέρια, στα πόδια και στο κεφάλι– με βρήκανε και με φέρανε καβαλάρη στο σπίτι μου.

–Αυτά, παιδιά μου, έπαθε ο Κοντόχας, που παρά λίγο να χάσει η Αρχάνα τον καλύτερό της τραγουδιστή και λυράρη…»

Δυστυχώς, λόγω των συνθηκών της εποχής, ο Κοντόχας δε μας άφησε ηχογραφημένο ενθύμιο· από το μουσικό και ποιητικό του έργο σώζεται μόνον ένα σατιρικό στιχούργημα που τραγουδούσε σε κάθε ευκαιρία. Με το τραγούδι αυτό, και άλλες μαντινάδες, υπό τους ήχους της λύρας, τον προέπεμψαν φίλοι και συγγενείς στην κηδεία του, κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής, όπως είπαμε.

Πρόκειται για ένα ποίημα που ψυχαγώγησε γενιές και γενιές σε δύσκολους καιρούς σκορπώντας πάντα τη χαρά και το κέφι στις συντροφιές. Το διέσωσε ο Αρχανιώτης Μανώλης Ανδρεδάκης, ηλικίας σήμερα περίπου 60 ετών, ο οποίος το έμαθε από τον πατέρα του Ιωάννη Ανδρεδάκη, σήμερα περίπου 90 ετών, νεαρό της εποχής του μεσουρανήματος του Κοντόχα. Από εκείνους σώθηκε όχι μόνον ο στίχος, αλλά και η μελωδία του κομματιού, όπως το τραγουδούσε ο ίδιος ο Κοντόχας, καθώς και μερικά από τα τσαλίμια της φωνής του.

Το τραγούδι αναφέρεται κατ’ αρχάς σε κάποια εύθυμα περιστατικά της ζωής του και στη συνέχεια διακωμωδεί την περίπτωση του κάτη (γάτου) που τρύπωσε στη βράκα του μια χειμωνιάτικη νύχτα για να βρει θαλπωρή. Φαίνεται συντεθειμένο από δύο τουλάχιστον διαφορετικά στιχουργήματα, γεγονός είναι όμως ότι πάντα το τραγουδούσε ως έχει. Φυσικά, για μας πλέον, και η λαογραφική και γλωσσική του αξία είναι μεγάλη. Τμήμα του περιλαμβάνεται στο εξαίρετο βιβλίο Λαογραφικά Αρχανών Κρήτης, των διδασκαλισσών Ελένης Δουνδουλάκη και Ειρήνης Ταχατάκη, σελ. 168-170, και αναδημοσιεύεται στο βιβλίο του Νίκου Μαν. Περακάκη Στου Χρόνου την Ανέμη, Αθήνα 1978, 68-70.Στο σύνολό του, όπως διασώζεται, είναι το εξής:

Δυο κοπελιές ’μαλώνανε μέσα σ’ ένα μ-περβόλι,
η μια ’χε το βασιλικό κι η γι-άλλη το λεμόνι.
Κι επαραστάθηκα κι εγώ ν’ ακούσω είντα θα πούνε
κι η μια τσ’ αλλής εφώνιαζεν «Εγώ κατέχω πού ’ναι!»
Ετότε λέει η πλιο μικρή «Φούλι και γιασεμί μου,
Απόψε δά ’ρθει στην κλίνη μου να κοιμηθεί μαζί μου».
Και βγαίνω απάνω στον οντά και σπω μια νταμουτζάνα,
κείνιά την ώρα ήμπαινε τση κοπελιάς η μάνα.
Γροικά το χτύπο στον οντά, «Σκύλα, ποιός είν’ απάνω,
σκύλα, γαπητικό ’καμες, και είντα δα σε κάμω;»
Κι ώστο να στρουφογυριστώ, να κατεβώ τη σκάλα,
τρώγω μια γ-κοσαρά φελλούς στη δεξιά γ-κουτάλα.
Κι ώστο να στρουφογυριστώ, να πά’ να βρω την πόρτα,
ετότεσάς ερχίξανε τα βάσανα τα πρώτα.
Θωρώ ένα κι εγλάκανε κι εβάστα μια χουρχούδα
και παίζει μου μια χουρχουδιά στση κεφαλής την τρούλλα.
Θωρώ ένα κι εγλάκανε κι εβάστα μια ντενέκα,
που να την πάρει ο διάολος, κι εμέτρησά τσι δέκα.
Λέω σου πίνε το κρασί με το νερό στσι κούπες,
γιατί γροικώ τη γλώσσα σου και μου τα βγάνει ντούπες.
Μα συ λόγο δε μού ’πιασες κι ήπινες με το κάρτο
κι εκείδα που σ’ εθώρουνα εγίνηκ’ άνω κάτω.
Πολλή τραβάγια ’κάναμεν απόξω στο σοκάκι
και τη φωνή μπου ’γνώρισε ’πό μέσα τ’ Αβγιωνάκι.
Πορίζει στην αυλόπορτα και λέει μου «Χαρώ σε,
είντά ’ναι, μπρε, τηνά η μεθιά απού ’χει πάλι απόψε;»
Και σέρνει με σιγά σιγά, στον καναπέ με βάνει,
σέρνει το χιαλιβάρι μου μαζί με το στιβάνι.
Γυρίζω από τη μια μεριά, γυρίζω από την άλλη
για να καλμάρω τη μεθιά, μά ’ναι πολλά μεγάλη.
«Στιφάδο ψήνεις, μα το Θιο, κι η μυρωδιά ντου βγαίνει,
κατέχεις το πώς τ’ αγαπώ και μου το μαγερεύεις.»
«Μα η μυρωδιά-ν-απού γροικάς δεν είν’ απ’ το τσικάλι,
κρομμύδια σου ’κοπάνιζα, γιατί εμέθιες πάλι…»
Κι έχω κι ένα συνήθιο το βράδυ σαν ξαπλώσω,
κάνω τα ρούχα μου σωρό αντίς να τα διπλώσω.
Κι αφήνω την οξώβρακα στου καναπέ τη στρώση,
κι ο κάτης εις στη βράκα μου επήε να ραφώσει.
Ήτονε και μια χειμωνιά, χιονιά ξετελεμένη,
κι ο κάτης εις τη βράκα μου ερέχτηκε και μπαίνει.
Σηκώνομαι πρωί πρωί και βάνω το χιαλβάρι,
το μεϊτανογέλεκο μαζί με το ζωνάρι.
Και ντύνομαι και πλύνομαι και κάνω το σταυρό μου
και μνιάου μνιάου ’γροίκουνα ’πό πίσω κι από μπρος μου.
Μα ’γώ δεν το ’ψιλάφησα κι ήκαμα τρία ζάλα
κι ο κάτης εις τη βράκα μου εγρίεψε μεγάλα.
Η σύζυγός μου ’γλάκανε και τη βαστά τρομάρα:
«Και πώς δα τόνε βγάλομε να μη σου φάει πράμα!»
Κι αράσσει ευτύς στη βράκα μου και τον μαστραχαλιάζει
και την εξεπαράλυσε και όξω τόνε βγάζει.
Και σέρνει ο κάτης καμπανό και στην καρά σκαλώνει,
με πέτρες η κυρία μου τονε σκυλοζιγώνει.
«Μ’ ανάθεμά σε για γατί, κα΄τα καταραμένη,
είντά ’τανε να μου γενεί σήμερο τση καημένης!»
Και πάλι ξαναντύνομαι και στο ντουκιάνι παώ,
με τσι γειτόνους μού μηνά να μάθει είντα ποκάνω.
Και πάλι μου ξαναμηνά μ’ ένα μας γειτονάκι,
«έλα στο σπίτι να σε δει, που τη βαστά μεράκι.»
Επήα και μ’ εξάνοιγε με άγριο αμάτι:
«έλα να δω μπα’ σού ’φαεν η κάτα ’να γ-κομμάτι!
Για πε μου, Γιάγκο, να χαρείς, αν έχεις εζημία,
τ’ αχείλι τζ’ είδα κι ήγλειφε κι έχω μιαν αγωνία!»
«Να σπολλατίζεις, Αβγιωνιό, πού ’τονε το κατσούλι,
αν ήτονε ο κάταρος δεν ήφηνε πεδούλι!»
Ήτονε βράδυ, απού λες, ώρα για να πλαγιάσω.
«Δώσε μου, μπρε, τη βράκα σου, ψηλά να την κρεμάσω.»
Και σέρνει ο κάτης μια μουγκρά, τάξε πως του ’κολλούσα
και όλο ’ξαναξάνοιγε τη βράκα που ’φορούσα.
Γέλιο μεγάλο μ’ έπιασε, τρέχουν τα δάκρυά μου,
και να τα στέσω δε μπορώ και πιάνετ’ η καρδιά μου.
Κι αυτή να δει τα δάκρυα μπαίνει στην υποψία
ότι ο κάτης μού ’καμε σάικα εζημία.
Μέσα σ’ εκείνο το γ-καυγά, σε ταραχή μεγάλη,
παίρνει το μπαστουνάκι τζη η μάνα τζη και φτάνει.
Κι αυτή να δει τα δάκρυα τηνε ρωτά είντά ’χει,
«Ο κάτη’ μας εψόφησεν, άδικο να του λάχει!»
«Δεν είν’ του κάτη αφορμή, πέτε μου την αιτία»,
και τότεσάς τση ’καμαμεν όλη την ιστορία.
«Σώπα, μπρε, μη σκοτώνεσαι, μη γ-κάνεις τέθοιο χάλι,
κι αν τον εδάγκασε μ-ποθές αυτός θα γιάνει πάλι!»
Να ’κάτεχ’ η γυναίκα μου τα πράματα που κάνω,
μά το Θεό δε μού ’διδε ποκάμισο να βάνω!
Χαρώ ντη ντη μ-παρέα μας και νά ’τανε άλλη τόση,
να τη διασκεδάζομεν ώστο να ξημερώσει…

Πηγές:
1. Χειρόγραφα και φωτογραφίες που έθεσε στη διάθεσή μας
η κα Ειρήνη Ταχατάκη (βασική πηγή, απ’ όπου προέρχεται και το τραγούδι),
2. Ελένης Δουνδουλάκη – Ειρήνης Ταχατάκη, διδασκαλισσών, Λαογραφικά Αρχανών Κρήτης, Αρχάνες 1969,
3. Νίκου Μαν. Περακάκη Στου Χρόνου την Ανέμη, Αθήνα 1978.
4. Νίκος Γ. Χριστίδης, Ο νεραϊδόσπηλιος, Ηράκλειο 1985.

Σχετικά άρθρα

Δερμιτζάκης Ιωάννης (Δερμιτζογιάννης)

Κώστας Βασιλάκης — Sun, 22 Nov 2009 23:48:30 +0000

Ο Ιωάννης Δερμιτζάκης (Δερμιτζογιάννης) ήταν ένας από τους περισσότερο γνωστούς εκπροσώπους της μουσικής παράδοσης της ανατολικής Κρήτης και συγκεκριμένα της επαρχίας Σητείας και συγκαταλέγεται στους παραδοσιακούς μας μουσικούς που έκαναν γνωστή και αγαπητή την κρητική μουσική στην υπόλοιπη Ελλάδα, ιδιαίτερα μάλιστα στα Δωδεκάνησα, που συγγενεύουν μουσικά με την Κρήτη και κατεξοχήν με τη Σητεία.

Γεννήθηκε το 1907 στη Μαρωνιά Σητείας (ήταν δηλ. χωριανός του κορυφαίου Στειακού λυράρη Ιωάννη Σολιδάκη ή Κιρλίμπα, πράγμα που συνεπάγεται γόνιμη διαπροσωπική σχέση) και άφησε τον κόσμο τούτο το 1984. Κληρονόμος της εξαίρετης στειακής μουσικής παράδοσης (ξεκίνησε να παίζει τις πρώτες του κοντυλιές με μαντολίνο, θαμπιόλια και μαντούρες), ο Δερμιτζογιάννης ήταν «πολυσύνθετος, δημιουργικός, παραγωγικός, ποιητάρης δόκιμος, βιολάτορας, λυράρης δεξιοτέχνης, γλυκόλαλος εκφραστικός τραγουδιστής… Η σάτιρα και τα ευτράπελα έμμετρα σχόλια των συνηθειών και των καταστάσεων του μεταπολεμικού κόσμου είναι ένα μεγάλο μέρος της ποιητικής του παραγωγής που τυπώθηκε και σε βιβλία αλλά πέρασε και στους δεκάδες δίσκους του Δερμιτζογιάννη (πρώτη ηχογράφηση δίσκου το 1953) που περιέχουν τις μουσικές διαδρομές του απ’ άκρου σ’ άκρο της Κρήτης, τις δικές του δημιουργίες, τις δοξαριές και τα τραγούδια του» (Μαν. Δουλγεράκης, βιογραφικό του Δερμιτζογιάννη στη σειρά δίσκων «Πρωτομάστορες της Κρητικής Μουσικής Ιστορίας», Κρητικό Μουσικό Εργαστήρι).

Ο Δερμιτζογιάννης εξέδωσε δύο βιβλία με τις μαντινάδες και τις ρίμες του, γνήσια λαϊκή ποιητική έκφραση της κοινωνικής και πολιτικής επικαιρότητας της εποχής του, τη «Φιλοσοφία της ζωής» και τις «Κρητικές Μαντινάδες». Διατηρούσε κατάστημα δίσκων στη Σητεία, πράγμα που συνέβαλε ιδιαίτερα στη διάδοση της τοπικής δισκογραφίας, το οποίο λειτουργεί ακόμη από τους κληρονόμους του.
«Με τον Δερμιτζογιάννη, που χρησιμοποιεί πλατειά τα σύγχρονα μέσα –δίσκους, ραδιόφωνο, τυπογραφείο– το ιδιότυπο κρητικό τραγούδι γίνεται προσιτό στην σπουδή και στην εντρύφηση, στη μελέτη του ερευνητή, στη χαρά του γλεντοκόπου. Στον πρώτο δίνει τη γνώση, στον δεύτερο την ευκαιρία μιας πηγαίας και πληθωρικής ξεφάντωσης.» (Βαγγ. Σκουβαράς, καθηγ. Πανεπιστημίου Αθηνών).

Να προσθέσουμε ότι κάποτε ένας Βούλγαρος θαυμαστής του Δερμιτζογιάννη, που δεν ήξερε τον τόπο κατοικίας του, του έστειλε επιστολή γράφοντας πάνω στο φάκελλο μόνο «Προς Δερμιτζογιάννη, Ελλάδα» και το γράμμα έφτασε, αποδεικνύοντας πόσο γνωστός και αγαπητός ήταν ο Στειακός μουσικός ανά το πανελλήνιον.

Ρίμες του Δερμιτζογιάννη (μικρά δείγματα)

Επάτησα στα γερατεια το πρώτο σκαλοπάτι κι ένιωσ’ αμέσως στη ζωή να με πειράζει κάτι.
Κομάρες εις τα γόνατα, στην κεφαλή ζαλάδα, τα κόκκαλά μου στο κορμί να με πονούν αράδα.
Ανήφορο κατήφορο να μη μπορώ να βγάλω, το ‘να μου δόντι να πονεί και να μου βγαίνει τ’ άλλο.
Τα μάτια μου μικράνανε κι όσο κι ανέ γρυλλώνω, δεν το θωρώ το όμορφο να το ποκαμαρώνω.
Και βάνω συνεχώς γυαλιά κι αλλάσσω τό ’να τ’ άλλο, ούτε με τό ’να συντηρώ ούτε θωρώ με τ’ άλλο.
Και μού ’ρχεται και τα γυαλιά να πιάσω να τα σπάσω, να βλαστημώ τη μοίρα μου σαν ήθελα γεράσω.
Κι ύστερα πάλι να σκεφτώ είντα ’χω καμωμένα, που ντρέπομαι να τα γροικώ και να τα γράφει η πέννα,
Και να του πω του Δερμιτζή, γύρευε τη δουλειά σου, μην κυνηγάς το θηλυκό και κάτσε μπλιο στ’ αβγά σου.
Κι ευθύς καθίζω φρόνιμα κι αφήνω το κουτάλι, μα μόλις βλέπω θηλυκό ξαναγρυλλώνω πάλι.
Και λέω ευθύς την παροιμιά π’ όλος ο κόσμος λέει, ό,τι παθαίνει το κορμί η κεφαλή τα φταίει.
Κι ο λύκος κι αν εγέρασε κι άλλαξε το μαλλί ντου, ούτε τη γνώμη τ’ άλλαξε ούτε την κεφαλή ντου.
Μα πιο κακή, πιο ελεεινή, πιο τιποτένια αρρώστεια δεν είν’ απού τα γερατιά, Θε μου τση πέτρας δώσ’ τα.
Τση πέτρας που να τα βαστά γιατί ψυχή δεν έχει και τούτανέ τα άδικα να τα σηκώσει αντέχει.
ΙΙ
Ως είν’ η κάθε μας ματιά σπίθα κι ακτινοβόλη, έτσι και συντομότερη είν’ η ζωή μας όλη.
Κι όμως να θησαυρίζομε σ’ όλους μας είναι ύμνο, για να τραφεί η σάρκα μας πού ’ναι και θά ’ναι κτήνος.
Και μόνο μέσα στα χαρτιά παρέμεινε κι ετάφη. αυτό που δίδαξε ο Χριστός, αγάπη, μόνο αγάπη
Αγάπη σ’ όλες τις μεριές, σ’ όλες τις κατευθύνσεις, τότε θα λέγεσαι άνθρωπος κι ως άνθρωπος θα ζήσεις.

(σημ.:λόγω του στειακού γλωσσικού ιδιώματος λέει μάτια, γερατιά κ.λπ.,
αντί για μάθια, γεραθιά, όπως προφέρονται στην υπόλοιπη Κρήτη)

Σχετικά άρθρα

Ανδρουλάκης Ραδαμάνθης ή “Ροδάμανθος”

Κώστας Βασιλάκης — Tue, 17 Nov 2009 11:59:10 +0000

Γεννήθηκε το 1933 στον Οψυγιά Αμαρίου του νομού Ρεθύμνου και τα πρώτα του ακούσματα στη μουσική τα απέκτησε από το συγχωριανό του Στέλιο Κουτάκη, έναν υπέροχο λυράρη που χάθηκε πρόωρα στην περίοδο της κατοχής από πνευμονία. Το πρώτο του μουσικό όργανο ήταν ένας χοχλιός με τον οποίο έπαιζε τη λεγόμενη “μπουκόλυρα” (είχε πάρει ένα κέλυφος από χοχλιό και φυσούσε μέσα βγάζοντας ήχους που θύμιζαν λύρα):

“αφού να σκεφτείτε έπιανα ένα χοχλιό, του άνοιγα μια τρύπα, έβανα μια σκέπη από τη ρογαλίδα (ρογαλίδα=αράχνη) κι έκανα μπουκόλυρα μιας κι έβγαζε τόσο ωραίο ήχο που μου δημιουργούσε την επιθυμία να παίζω. Έπαιζα, λοιπόν, όλους τους σκοπούς με τη μπουκόλυρα από το χοχλιό στα παρτάκια που έκαναν οι νεαροί και οι κοπελιές του χωριού μου, πότε στο ένα σπίτι, πότε στο άλλο. Ήμουν, λοιπόν, ο λυράρης με τη μπουκόλυρα. Έτσι με φώναζαν… Παράλληλα όμως μ΄ αυτή την ιδιόρρυθμη λύρα έκανα προσπάθειες να μάθω και την κανονική λύρα. ‘Ήταν η εποχή που είχε κυκλοφορήσει το «Μόνο εκείνος π΄ αγαπά μπορεί να το πιστέψει» του Σκορδαλού. Μόλις το άκουσα, ετρελάθηκα…”

Από μικρός λοιπόν, ασχολήθηκε με τη λύρα και δεν είχε συμπληρώσει ακόμα τα έντεκα όταν πρωτόπαιξε σε γάμο. Το βασικό του επάγγελμα ήταν ράφτης και μαλιστα για μιά δεκαετία (1955-1965) το ραφείο του τον κράτησε μακριά από τα γλέντια. Το 1965 ηχογράφησε τον πρώτο του δίσκο, τον οποίο διαδέχτηκαν πολλοί με δικές του συνθέσεις αλλά και παραδοσιακά κομμάτια. Έχει σημαντική δισκογραφική παρουσία με αποκορύφωμα τη δεκαετία του 1970 και τη συνεργασία του με το Μανώλη Κακλή και την ιδιαίτερα γόνιμη συνεργασία τους. Συνεργάστηκε επίσης με το Νίκο Μανιά, το Στέφανο Αναστασάκη, το Μανούσο Πανταγιά, το Χρήστο Φουρναράκη, τον Γιώργο Κουκάκη, το Μ. Σαββάκη, το Μιχάλη Πετσάκη, κ.ά. Από το 1971 μέχρι σήμερα ασχολείται αποκλειστικά με τη λύρα, συντροφιά πλέον με το γιο του Κώστα στο λαούτο.

Ο Ροδάμανθος όπως τον φωνάζει μέχρι και σήμερα όλη η Κρήτη, θεωρείται πλέον από τους κλασσικούς της λύρας, διδάσκει σε νέα παιδιά την τέχνη του και παραμένει δημιουργικός καθώς πάντα βρίσκεται στο στάδιο δημιουργίας νέων συνθέσεων.

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Σχετικά άρθρα

Ακουμιανάκης Εμμανουήλ ή Χαντρακομανώλης

Κώστας Βασιλάκης — Thu, 12 Nov 2009 03:40:10 +0000

Μανώλης Ακουμιανάκης, γνωστότερος με το παρώνυμο Χαντρακομανώλης, που το πήρε από τη μάνα του, της οικογένειας των Χανδράκηδων, με ρίζα το Άνω Μέρος Αμαρίου.

Γεωργός, λαϊκός οργανοπαίκτης (λυρατζής) και ριμαδόρος, συγκαταλέγεται στους γνήσιους εκφραστές της ποιητικής και καλλιτεχνικής διάθεσης του κρητικού λαού. Γεννήθηκε στο Γερακάρη (1915) και σχεδόν ογδόντα χρόνια με το σύνθετο ταλέντο του και το σπινθηροβόλο πνεύμα που τον διακρίνει, δίδει ξεχωριστό τόνο στις διάφορες εκδηλώσεις εορταστικού και πανηγυρικού χαρακτήρα μέσα στη Γερακαριανή κοινωνία. Το ταλέντο του στιχοπλόκου στην αρχή κατασπαταλήθηκε σε μια πολύ περιορισμένη θεματογραφία. Τα τελευταία χρόνια σημείωσε ουσιαστική μεταστροφή. Τα στιχουργήματά του (ιδιότυπης τεχνοτροπίας) απλώθηκαν σε ευρύτερους ορίζοντες και φάνηκε ο πηγαίος ποιητάρης με ισοδύναμες επιδόσεις σε όλα τα είδη της Ρίμας (παινετικής, σατιρικής, ιστορικής) – αλλά και με νεανική παραγωγικότητα ώστε να ελπίζουμε και σε επόμενες αξιολογότερες επιτεύξεις. Έχει συνθέσει και γράψει σε ιδιόχειρα πρόχειρα σημειώματα και πολλές άλλες ρίμες και τραγούδια, εκτός από αυτά που συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο του «Γερακαριανές Ρίμες και Μνήμες», που είτε δεν σώζονται είτε δεν κρίθηκε σκόπιμο για διαφόρους λόγους να δημοσιευθούν.

Εξίσου βέβαια είναι ενδιαφέρουσες και οι «δοξαρές» του στη βροντόλυρα.
Πολέμησε στο Αλβανικό μέτωπο (Μεραρχία Κρητών) και στη Μάχη της Κρήτης που βρέθηκε αδειούχος λόγω τραυματισμού και κατατάχθηκε με την εισβολή στο έμπεδο Ρεθύμνου. Στην Κατοχή οργανώθηκε στον Αγώνα εναντίον των ναζί και τιμήθηκε με το Μετάλλιο της Εθνικής Αντίστασης. Είναι παντρεμένος με τη Ροδοθέα Ευαγγέλου Ταταράκη και έχει δυο γιους, μια κόρη και εννιά εγγόνια. Ρίμες και μαντινάδες του δημοσιεύονται συχνά σε τοπικές εφημερίδες του Ρεθύμνου, με μεγάλη επιτυχία.

[βιογραφικό από τον Κωνσταντίνο Ακουμιανάκη, αδελφό του Χαντρακομανώλη]

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Ο Χαντρακομανώλης δημοσίευσε στις τοπικές εφημερίδες του Ρεθύμνου αμέτρητες πολιτικές και κοινωνικές του σάτιρες δημοσίευσε, πράγμα που συνεχίζει και σήμερα παρά τα ενενήντα και βάλε χρόνια του. Ακουλουθούν μερικές από αυτές:

Ο μαύρος Μάης του 1941
Δε θα ξεχάσω ώστε να ζω κείνη τη μαύρη Τρίτη
απού ’ρθανε οι Γερμανοί κι εχτύπησαν την Κρήτη.
Στην Αλβανία ήμουνε κι εγώ τραυματισμένος
και τ’ Απριλίου τσ’ ύστερες στην Κρήτη ερχομένος.
Με άδεια αναρρωτική εβρέθηκα στην Κρήτη,
ανάμεσα στα δυο βουνά, Κέντρος και Ψηλορείτη.
Και με ξανακαλέσανε σε τέσσερις ημέρες
κι εδώκασί μου ένα γκρα μόνο με πέντε σφαίρες.
Το λόχο μας επήγανε στ’ Αλμπάνη το Μετόχι
και μαξελάρι βάνου μας το όπλο και τη λόγχη.
Στσ’ είκοσι Μάη απόγεμα το Ρέθεμνο ’χτυπήσαν
με βόμβες και μυδράλια σπίθια πολλά γκρεμίσαν.
Μετά εξεπροβάλανε από του Σταυρωμένου,
τριάντα μεταγωγικά Γερμαναράδες σπέρνου!
Οι Αυστραλοί ’τονε κοντά και τσι πρωτοχτυπήσα,
και όσους επρολάβανε, γιατί πολλούς τσ’ αφήσα.
Μόλις τσι σφαίρες κάψαμε, πετάξαμε τσι γκράδες,
καινούργια όπλα ’πήραμεν απ’ τσι Γερμαναράδες.
Ο λοχαγός εφώνιαζε «απάνω τους, αέρα!»
κι εμείς των εξαμώναμε σαν τσίχλες στον αέρα.
Εσκοτωθήκανε πολλοί κι από τα δύο μέρη,
νεκροταφείο ’γίνηκεν ούλο το κατωμέρι.
Στο Ρέθεμνος εγλίτωσε μόνο μια διμοιρία,
στον Άη Γιώργη Περβολιών εβρήκε σωτηρία.
Μαζί μας ’πολεμήσανε λεβέντες Αυστραλέζοι,
πολίτες απού τα χωριά και Νεοζηλανδέζοι.
Επίσης ’πολεμήσανε Σχολή Χωροφυλάκω
κι εσκοτωθήκανε πολλοί με βόμβα σ’ ένα λάκκο.
Ξαρμάτωτους μας ήβρανε, έλειπεν ο στρατό’ μας,
μα εσκοτώσαμε μ-πολλούς στον τόπο το δικό μας.
Πλια ζόρε είδα ’γώ ’κειδά παρά στην Αλβανία
–για τσ’ Έλληνες που πέσανε, η μνήμη αιωνία.
Οφέτος συμπληρώνουνται πενήντα πέντε χρόνια ,
ετότες ήμου νεαρός, εδά ’χω δέκα γγόνια!

Σεβντάς στο ρακοκάζανο
Οχτώβρη και Νοέμβριο ανοίγουν τα καζάνια
και κάθα βράδυ σμίγουνε πολλώ λογιώ φιντάνια.
Γερόντοι και γερόντισσες, κοπέλες και κοπέλια
που λένε παρατσάφαλα και σκούν’ απού τα γέλια.
Κρατούν πλεχτά οι κοπελιές, ξαθές και μαυρομάτες,
Κκαι τρών’ απού τη χόβολη κάστανα και πατάτες.
Και πίνουνε ζεστή ρακή που τρέχει στο κουρούπι
και κάθουνται ώς το πρωί, δεν το κουνούνε ρούπι.
Εις το καζάνι εγνώρισα κι εγώ την κοπελιά μου,
με μια μαθιά που μού ’ριξεν εμπήκε στην καρδιά μου.
Με την πυρά του καζανιού άναψεν ο σεβντά’ μας
κι εκαίγανε σαν τη ρακή μέσα τα σωθικά μας.
Εκείνη εβάστα το πλεχτό κι έπλεκενε ταντέλες
και πότε πότε στα κρυφά μού ’κανε και τζιλβέδες.
Κι εγώ την κρυφοξάνοιγα και τσή ’κλεινα τ’ αμάτι
κι ελαχταρούσα να τη δω δίπλα μου στο κρεβάτι.
Μαζί και μ’ άλλους φίλους μου τσι κάναμε καντάδες
κι έπαιζα το λυράκι μου κι έλεγα μαντινάδες.
Δυο χρόνους την αγάπουνε κι ύστερα την επήρα
κι έμαθεν ούλους τσι χορούς με τη δική μου λύρα.
Πάντα πηγαίναμε μαζί, γάμους και πανηγύρια,
κι όντε ’θελα χορέψομεν εσπούσαμε ποτηρια.
Και τώρα που ’γεράσαμε τα γλέδια κυνηγούμε,
γάμους βαφτίσα κι εορτές πάντα τα προτιμούμε.
Ευλογημένη η ρακή μαζί με το καζάνι,
χιλιάκριβή ’ναι η ρακή, χαράς του απού τη βγάνει!
Αυτός απ’ ανακάλυψε το πρώτο το καζάνι
έπρεπε νά ’ναι αθάνατος, ποτέ να μην ποθάνει.
Στην Κρήτη εδιέταξεν ο γέρο Βενιζέλος
να βγάνου φανερά ρακή, χωρίς κιανένα τέλος .
Ποτέ Δε σου ξεχνούμεμε, αθάνατε Λευτέρη,
και θα σου συχωρούμενε χειμώνα γ-καλοκαίρι!

Γλακάτε στα κεράσα
Το Μάη, τον Ιούνο γινώνουν τα κεράσα
και κουβαλούν οι χωριανοί σκάλες, σκοινιά, καφάσα.
Μαζώνουνε όσα μπορούν καθημερνή και σκόλη,
εις τα κερασοπέρβολα κατασταλάσσουν όλοι.
Οφέτος η παραγωγή ήτον μισή βεντέμα
και η βροχή κατάστρεψε όσά ’ταν γινωμένα.
Θα μείνουνε αμάζωχτα, εργάτες δεν υπάρχουν,
όσοι δεν έχουνε βοηθούς τα πλια πολλά θα χάσουν.
Το μάζωμά ’ναι δύσκολο, όσοι δεν το κατέχουν,
και είναι πλια καλύτεροι εκείνοι που δεν έχουν.
Τα λίγ’ απού πομείνανε εδά ’ναι γινωμένα
και όσοι θέτε, νά ’ρθετε, δεν πέμπω σε κιανένα.
Τα ογδοήντα πέρασα, δε βγαίνω μπλιο στην τρούλα,
δεν πάω ’γώ να σκοτωθώ και ας χαθούνε ούλα.
Έβγαινα ’γώ στα νιάτα μου, δεν άφηνα κιανένα,
άχι και να γιαγέρνανε πάλι τα περασμένα.
Ήθελα νά ’μαι αθάνατος σαν την ασκελετούρα,
που τήνε ξεπατώνουνε και πάλι βγάνει τρούλα .
Τα μάθια μου μικράνανε, ψάρυνε η κεφαλή μου,
δοξάζω όμως το Θεό, εντάξει ’ν’ η …

Σχετικά άρθρα

Δεν βρέθηκαν σχετικά άρθρα

Νίκος & Μιχάλης Αλεφαντινός – Λίμνες τα μάτια σου (ζωντανή ηχογράφηση)

ΔιαμαντοΣτελής — Wed, 12 Aug 2009 07:10:35 +0000

Οι Αλεφαντινοί (ο Νίκος και ο Μιχάλης) έχουν πολλά χρόνια που χωρίσανε. Ο καθένας πήρε το δρόμο του. Την πορεία του Μιχάλη τη γνωρίζετε οι περισσότεροι. O Νίκος αποφάσισε να απομακρυνθεί από την Κρητική μουσική όπως αυτή παρουσιάζεται μέσω της δισκογραφίας, των γλεντιών, και των πανηγυριών και ν’ασχοληθεί με αυτή μόνο μέσα από την κατασκευή μουσική οργάνων. Κυρίως λαούτων. Αυτή εξ’άλλου είναι και η ειδικότητά του και… δε μιλάμε για ένα απλό λαούτο, αλλά για ένα από τα μεγαλύτερα λαούτα της Κρητικής μουσικής.

Εδώ και πολύ καιρό έπεσε στα χέρια μου μια παλαιότερη ζωντανή ηχογράφησή τους, γραμμένη μάλλον σε κασσετόφωνο. Δυστυχώς δεν έχω περισσότερες πληροφορίες για το πότε ή το που έγινε η ηχογράφηση. Οποιος έχει περισσότερες πληροφορίες, ας τις μοιραστεί μαζί μου. Θα του ήμουν ευγνώμων. Η ηχογράφηση, πρέπει πως έχει γίνει στο Κρητικό κέντρο Ζορμπάς, ένα από τα μαγαζιά της Αθήνας που κατά περιόδους, μπορεί κάποιος ν’ακούσει καλή Κρητική μουσική (ευχαριστώ Γρηγόρη).

Από τη συγκεκριμένη ηχογράφηση, διάλεξα το δικό τους “Λίμνες τα μάτια σου“, γιατί θεωρώ ότι είναι ένα από τα τελευταία μεγάλα συρτά που έβγαλε η Κρητική μουσική.

[Μουσική: διάβασε το πλήρες άρθρο για ν'ακούσεις τη μουσική]

Σχετικά άρθρα

Αχιλλέας Δραμουντάνης – Ανάθεμά σε ως μ’έκανες

ΔιαμαντοΣτελής — Sat, 08 Aug 2009 06:11:36 +0000

Η μουσική του Αχιλλέα Δραμουντάνη δεν είναι εύκολα αποδεκτή από το αυτί μου, για 3 κύριους λόγους…

1. Γιατί, στις εμφανίσεις του έχει μεταφέρει την Ανωγειανή παράδοση μόνο ως προς το σκέλος της κοντυλιάς, παραμερίζοντας όλα τα άλλα υπόλοιπα ακούσματά της που θεωρώ ότι ως παιδί (τουλάχιστον) τα έχει βιώσει, αλλά δεν τα εφαρμόζει.

2. Γιατί ξεδιάντροπα πολλές φορές -αν όχι πάντα- μεταφέρει τη “μαγκιά του λυράρη“ στον τρόπο της συμπεριφοράς του. Αυτή τη στιγμή, μπορώ να φέρω στο νου μου, μόνο αυτόν και τον Μανώλη Αλεξάκη, που το κάνουν τόσο έντονα, ώστε να φαίνεται ξεκάθαρα και στα μάτια του αδαή. Οσοι δεν μπορέσατε να καταλάβετε τί εννοώ λέγοντας “μαγκιά του λυράρη”, ας κάνει τον κόπο ν’αφήσει ένα σχόλιο, ώστε να το ξεκαθαρίσω.

3. Γιατί μου είναι μουσικά αδιάφορη, όσες φορές την άκουσα, ίσως γιατί και ο ίδιος να είναι αδιάφορος.

Ομως, όσο και να μη μου αρέσει ο Δραμουντάνης (κυρίως για τους λόγους που προανέφερα), ακούγοντας το παρακάτω βίντεο, δε μπορώ παρά να “υποκλιθώ” (έστω και με εισαγωγικά) στη λιτή και συνάμα μελωδική και παραγωγική λύρα με τις Ανωγειανές καταβολές που ελαφρά “Αερίζουν” που συμπληρώνεται με τον ίδιο τρόπο από το τραγούδι του, που δεν υπερβάλλει. Δε μπορώ παρά να υποκλιθώ σε μια από τις κορυφαίες μαντινάδες που άκουσα τελευταία:

Ανάθεμά σε ως μ’έκανες κι αν θέσω δεν κοιμούμαι
κι αν κάθομαι, κι αν περπατώ, εσένα συλλογούμαι!

(βοηθάτε!.!. ποιός την πρωτόπε;;)

χωρίς όμως να μπορέσω ν’αδιαφορήσω στο ότι στο παρακάτω βίντεο, εμφανίζεται ζωντανά, στο κορυφαία σκυλομάγαζο της Κρητικής μουσικής μουσικής στην Αθήνα. Ομως, όταν η παραπάνω μαντινάδα συνεχίζει λέγοντας :

Ποιός σε λατρεύει ως σαν κι εμέ, ποιός σ’αγαπά καλλιά μου
ποιανού για σένα εκάηκε, καρδιά σαν τη καρδιά μου;

δε μπορώ, παρά να σας προτείνω να δείτε και ν’ακούσετε και εσείς το βίντεο του Δραμουντάνη, σε μιά από τις καλές στιγμές του.

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Ο Αχιλλέας Δραμουντάνης, στις λίγες φορές που τον άκουσα ζωντανά, δεν ήταν απαράδεκτος. Ομως ήταν κακός και σχεδόν πάντα αδιάφορος για το τί θα προσφέρει μουσικά στον κόσμο. Ισως να έτυχε… Οι 2-3 φορές που τον άκουσα, ίσως να μην είναι αντιπροσωπευτικές. Αν η κρίση μου δεν είναι λανθασμένη, τότε με το παραπάνω βίντεο φαίνεται ότι μάλλον αποφάσισε να “βάλει κάτω το κεφάλι”.

Σχετικά άρθρα

Σαριδάκης, Βαρβατάκης – Παρέα στους Δροσουλίτες #2

ΔιαμαντοΣτελής — Tue, 28 Jul 2009 22:02:50 +0000

Στα τέλη του προηγούμενου χρόνου, είχα ποστάρει ένα από τ’αγαπημένα μου βίντεο. Ηταν ένα βίντεο από μια παρέα στους Δροσουλίτες της Αγίας Παρασκευής. Αγαπημένο βίντεο, λόγω του Ανδρέα Βαρβατάκη και του Πέτρου Σαριδάκη. Αγαπημένο, λόγω της όμορφης παρέας που μαζεύτηκε σε ένα τραπέζι για να παίξουν μουσική. Να τραγουδήσουν. Να πιούνε. Αγαπημένο λόγω των συρτών που επέλεξαν να παίξουν και για τον τρόπο που το έκαναν.

Πρόσφατα ανακάλυψα το 2ο μέρος του. Οι ίδιοι, “συνήθεις ύποπτοι”, συνεχίζουν αυτή τη φορά με το “Μόνο εκείνος π’αγαπά” του Σκορδαλού. Αν και θα προτιμούσα το βίντεο μεγαλύτερο σε διάρκεια (η αλήθεια είναι πως δεν χόρτασα) δεν παύει αν είναι κάτι που θα πρέπει να δείτε και ν’ακούσετε.

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.