Κώστας Παπαδάκης ή «Ναύτης». Ο μεγαλύτερος εν ζωή βιολιστής (όπως αναφέρεται στη σημείωση, το άρθρο δημοσιεύτηκε λίγες μέρες πριν αφήσει την τελευταία του πνοή) της Κρήτης είναι ο Κώστας Παπαδάκης, περισσότερο γνωστός με το ψευδώνυμό του «Ναύτης». Ο Ναύτης είναι 86 ετών και ζει με τη σύζυγό του Αθηνά στο συνοικισμό Δαράτσο λίγο έξω από τα Χανιά. Τελευταίος από μια σειρά μεγάλων καλλιτεχνών και δεξιοτεχνών του βιολιού που έζησαν και εξέλιξαν τη μουσική παράδοση της Δυτικής Κρήτης, ειδικότερα του Nομού Χανίων, απολαμβάνει σήμερα την αναγνώριση της πολύπλευρης καλλιτεχνικής του προσφοράς στη μουσική ζωή του τόπου του[i]. Κι αυτό γιατί εκτός από σημαντικός μουσικός και τραγουδιστής, ο Ναύτης είναι και δημιουργός πολλών πρωτότυπων συνθέσεων που έχουν ενσωματωθεί στο ρεπερτόριο των παραδοσιακών μουσικών της περιοχής και δεν λείπουν από κανένα παραδοσιακό γλέντι[ii].

ΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ

Ο Ναύτης γεννήθηκε το 1920 στο χωριό Μπαλαμπιανά της Γραμπούσας. Γόνος οικογενείας καλλιτεχνών αφού ο πατέρας του Βασίλης Παπαδάκης ή «Κοπανίδης» καθώς και ο παππούς του Κώστας Παπαδάκης ή «Μπαλαμπούς» ήταν μουσικοί και μάλιστα βιολιστές. Σε ηλικία 7 ετών πιάνει το βιολί στα χέρια του, κρυφά –στην αρχή- από τον πατέρα του, και τρία μόλις χρόνια αργότερα παίζει στο πρώτο γλέντι. Ξεκινά έτσι τη σταδιοδρομία του σαν επαγγελματίας μουσικός, παράλληλα δε αρχίζει σιγά σιγά να ευρύτερα γνωστός μέσα στα όρια –αρχικά- του Νομού Χανίων.

Το 1938 ο Ναύτης εγκαθίσταται στον Πειραιά όπου εμφανίζεται στο κρητικό κέντρο του Δημήτρη Καβαλιεράκη στην Καλλιθέα και συνεργάζεται με τον Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών και με τον Ραδιοφωνικό Σταθμό της ΕΟΝ. Το 1940 επιστρέφει στα Χανιά. Αργότερα αναλαμβάνει μουσικές εκπομπές σε ιδιωτικό σταθμό που ιδρύθηκε μετά την απελευθέρωση. Οι εκπομπές αυτές ήταν η βασική αιτία εξάπλωσης της φήμης του Ναύτη στην υπόλοιπη Κρήτη. Η φήμη του Ναύτη συνοδεύεται από παράλληλη εξάπλωση του τοπικού ρεπερτορίου στις ανατολικότερες επαρχίες της Κρήτης[iii].

Έξι χρόνια αργότερα ο Κώστας Παπαδάκης κατατάσσεται στο Ναυτικό. Κατά τη διάρκεια της θητείας του παίζει σε εκδηλώσεις φορώντας τη στολή του ναύτη. Με τον καιρό η εμφάνιση του ναύτη του προσδίδεται ως παρατσούκλι, έτσι και μετά την απόλυσή του ο ίδιος κρατά αυτό το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο που τον ακολουθεί από τότε.

Ακολουθεί μια δεκαετία με συνεχείς εμφανίσεις και πολλές ραδιοφωνικές εκπομπές σε σταθμούς στην Αθήνα και την Κρήτη, όπου ο Ναύτης συνεργάζεται, μεταξύ άλλων, με τον κορυφαίο λαουτιέρη Γιώργο Κουτσουρέλη και τους αδελφούς του Στέλιο και Μανώλη, καθώς και με τον λυράρη Κώστα Μουντάκη.

Η ΑΜΕΡΙΚΗ

Το 1959 ο Ναύτης μεταναστεύει στην Αμερική και εγκαθίσταται στο Σικάγο. Τον πρώτο καιρό κάνει διάφορες δουλειές, μεταξύ των οποίων αυτή του οικοδόμου και μάλιστα σε ουρανοξύστες! Λίγο αργότερα αρχίζει να εργάζεται σαν μουσικός, όχι όμως ως βιολιστής αλλά, κυρίως λόγω των αναγκών και την ζήτηση στην αγορά εργασίας των νυχτερινών κέντρων της Αμερικής, ως σολίστ του μπουζουκιού. (Εδώ χρειάζεται να κάνουμε μια μικρή παρένθεση για να εξηγήσουμε ότι ο Ναύτης παράλληλα με το βιολί μαθαίνει και παίζει μπουλγαρί –αρχικά- και στη συνέχεια τρίχορδο μπουζούκι. Υπήρξε δεξιοτέχνης μπουζουξής και την ιδιότητά του αυτή άρχισε να την εξασκεί και επαγγελματικά, προτού ακόμα φύγει για την Αμερική, κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Αθήνα και τα Χανιά).

Ο Ναύτης σαν μπουζουξής και στη συνέχεια σαν βιολιστής σταδιοδρομεί σε κέντρα διασκεδάσεως του Σικάγο και –περιστασιακά- άλλων πολιτειών, όπου συνεργάζεται με πολλά ονόματα του ελληνικού πενταγράμμου όπως ο Μανώλης Χιώτης, η Μαίρη Λίντα, ο Μπέμπης, ο Σπόρος, ο Λεμονόπουλος και άλλοι. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Αμερική ηχογραφεί σε δίσκους 78 στροφών λαϊκά τραγούδια δικής του συνθέσεως αλλά και κρητικούς σκοπούς οι οποίοι μάλιστα είναι παιγμένοι από τον ίδιο με μπουζούκι συνοδεία λαϊκής ορχήστρας, ενώ για την έκδοσή τους ιδρύει μια μικρή δισκογραφική εταιρεία με την ονομασία «Naftis Recording Co».

Το 1970 ο Ναύτης μετακομίζει στη Νέα Υόρκη συνεχίζοντας την σταδιοδρομία του στην Αμερική η οποία τελειώνει το 1974 όταν επιστρέφει στα Χανιά. Το κεφάλαιο «ξενητειά» όμως δεν θα τελειώσει ακόμα για αυτόν αφού το 1981 θα μετοικήσει στο Σύδνεϋ της Αυστραλίας για να επιστρέψει -οριστικά αυτή τη φορά- στην Κρήτη το 1986.

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Επιστρέφοντας από την Αμερική στην πατρίδα του ο Ναύτης γνωρίζει την αποδοχή και το θαυμασμό των πατριωτών του, κυρίως δε των μουσικών. Η αναγνώριση αυτή καθώς και η πολύ ισχυρή προσωπικότητα του ως καλλιτέχνη αλλά και ως άνθρωπο βοήθησαν το Ναύτη στο να μεταλαμπαδεύσει στην παραδοσιακή μουσική των Χανιωτών και ειδικότερα στον τρόπο που παιζόταν το βιολί καινούργια χαρακτηριστικά. Χαρακτηριστικά και τεχνικές που αναγκάστηκε να αφομοιώσει για να μπορέσει να παίξει ως βιολιστής με λαϊκές ορχήστρες, αφού ο προγενέστερος τρόπος που χρησιμοποιούσε –και χρησιμοποιούσαν όλοι οι βιολιστές της Δυτικής Κρήτης- είχε κάποιες ιδιαιτερότητες[iv]. Ιδιαιτερότητες που απ’ τη μια εξυπηρετούσαν την απόδοση του ύφος του τοπικού ρεπερτορίου αλλά απ’ την άλλη δημιουργούσαν πρακτικές δυσκολίες στην προσπάθεια του Ναύτη να ενσωματωθεί σε μεγαλύτερα μουσικά σχήματα .

Μετά τον ερχομό του ο Ναύτης εγκαταλείπει το μπουζούκι και ασχολείται κυρίως με το βιολί. Συνεχίζει να δημιουργεί πολλούς νέους σκοπούς, ηχογραφεί δίσκους και κυρίως διασκεδάζει τους Χανιώτες -και μη- γλεντιστές που τον καλούν να παίξει σε κάθε λογής εκδήλωση[v]. Η φήμη του ως βιολιστή τον ακολουθεί πλέον παντού ενώ την περίοδο αυτή ξεκινά και η αδιάκοπη συνεργασία του με τον τότε φοιτητή της αρχιτεκτονικής λαουτιέρη Στέλιο Λαϊνάκη ο οποίος σπούδαζε στην Ιταλία.

Οι σπουδές του τελευταίου και η γνωριμία του με τον ιταλό μουσικολόγο Roberto Laydi ήταν η αφορμή για να ξεκινήσει μια συνεργασία των τριων ανδρών με σκοπό τη μελέτη της παραδοσιακής μουσικής της Δυτικής Κρήτης, η οποία –συνεργασία – συνοδεύτηκε από την οργάνωση πολλών εκδηλώσεων και συναυλιών κρητικής μουσικής στην Ιταλία, Γαλλία και την υπόλοιπη Ευρώπη, καθώς και από την έκδοση αρκετών ενδιαφέροντων δίσκων.

Σχετικά άρθρα

1. 
   Παπαδάκης Αντώνης ή “Καρεκλάς”
2. 
   Παπαδάκης Κωνσταντίνος ή Λυρατζάκι
3. 
   Κώστας Μουντάκης

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Ο Σίμωνας Καράς στα μέσα της δεκαετίας του ’60 ανέλαβε την διεύθυνση του μουσικού προγράμματος της Δημοτικής Μουσικής του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας. Από τότε με εισηγήσεις του προτείνει και τελικά επιτυγχάνει την απαγόρευση της ραδιοφωνικής μετάδοσης Κρητικών τραγουδιών και σκοπών παιγμένων με βιολί θεωρώντας ότι το πλέον αντιπροσωπευτικό όργανο της Κρητικής μουσικής παράδοσης είναι η λύρα. Οι Χανιώτες βιολάτορες αντιδρούν έντονα με πρωτοβουλία του Κισσαμίτη βιολάτορα Κώστα Παπαδάκη ή Ναύτη ο οποίος από τότε, λίγο πριν φύγει για την Αμερική, έρχεται σε σύγκρουση το Σίμωνα Καρά. Με την επιστροφή του Ναύτη από την Αμερική η σύγκρουση αυτή συνεχίζεται. Ο Ναύτης για να αποδείξει τις απόψεις του προχώρησε το 1989 στην έκδοση ενός βιβλίου υπό τον τίτλο «Κρητική» λύρα, ένας μύθος»(!). Στο βιβλίο αυτό αναφέρει πολλές λεπτομέρειες για την σχέση αυτή που είχε με τον Καρά και άλλα πολλά πράγματα που θεώρησε ότι αποδεικνύουν τις απόψεις του. Απόψεις όμως και μόνο, θεωρίες ανυπόστατες, χωρίς καμία απόδειξη, από καταγεγραμμένη ή μη πηγή. Απόψεις όμως που μερικά χρόνια αργότερα θα γίνονταν «σημαία» στα χέρια επιτήδειων.

Τι λένε όμως οι θεωρίες αυτές; Απίθανα πράγματα! Σύμφωνα με τον Κ. Παπαδάκη ή Ναύτη αλλά και άλλους, συνεχιστές των θεωριών του Ναύτη, μελωδίες που τάχα μου μεταφέρθηκαν από τους Κρήτες υπερασπιστές της Πόλης το 1453, διατηρήθηκαν εκατοντάδες χρόνια και μία ωραία βραδιά του 1750, στις Λουσακιές της Κισσάμου, σε ένα γάμο (με την απαραίτητη σημείωση ότι μύριζε επανάσταση εκείνες τις μέρες!) ήρθε ένας ονομαστός βιολάτορας της εποχής (Στέφανος Τριανταφυλλάκης ή Κιόρος) που μέσα στο κέφι της βραδιάς έπαιξε για πρώτη φορά αυτές τις μελωδίες σε γλέντι και ταυτόχρονα (!!!) οι καπεταναίοι της περιοχής χόρεψαν έναν παλιό τοπικό χορό (ποιόν;) μετασχηματίζοντας τα βήματα του (για πρώτη φορά βέβαια) πάνω στις μελωδίες που έπαιξε ο Κιόρος… Έτσι γεννήθηκε ο συρτός (τα σχόλια δικά σας…).

Από πού τα ξέρουνε όλα αυτά; Προφορική παράδοση λέει. Εντάξει αλλά αυτό δε φτάνει. Η θεωρία αυτή μοιάζει απίθανη καθώς δεν υπάρχει προηγούμενο παγκοσμίως, δημιουργίας χορού «εν μια νυκτί», με τόσες πολλές «συμπτώσεις» μαζεμένες. Βεβαίως, κανένα γραπτό αλλά και προφορικό στοιχείο δεν επιβεβαιώνει την «ορθότητα της προφορικής παράδοσης», στις δε παραπομπές που επικαλείται ο Ιωάννης Τσουχλαράκης σε δημοσίευση στον κρητικό τύπο της Αθήνας (Εφημερίδα «Κρητικοί Παλμοί»), δεν αναφέρεται τίποτα σχετικό ούτε από τον Φραντζή, ούτε από το έγγραφο της Μονής Βατοπεδίου στο Άγιο Όρος, ούτε από τον Πάρι Κελαιδή . Το μόνο που επιβεβαιώνουν οι παραπάνω αναφορές είναι η παρουσία των Κρητών πολεμιστών στην Πόλη το 1453. Παρουσιάζονται όμως έτσι ώστε ο αναγνώστης που δεν θα κάτσει να ερευνήσει το θέμα να νομίζει ότι αναφέρουν περί «συνθέσεων μελωδιών» και άλλα παρόμοια… Σε επιτόπιες έρευνες μας στην περιοχή της Κισσάμου όλοι μας παρέπεμπαν στα λεγόμενα του Ναύτη και μόνο. Κάνεις άλλος δεν γνώριζε κάτι παραπάνω.

Στην περίπτωση του πεντοζάλη η κατάσταση χειροτερεύει επικίνδυνα. Πρόκειται για την απόλυτη διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Ο Ναύτης παλαιότερα αλλά και ο κ. Τσουχλαράκης σήμερα επιμένει να χαρακτηρίζει «ιστορική» την παράδοση για τη δημιουργία του πηδηχτού πεντοζάλη από τον Στέφανο Τριανταφυλλάκη ή Κιόρο. Εδώ έχουμε μια νέα θεωρία. Δημιουργία χορού κατά παραγγελία!

Ας δούμε όμως αναλυτικά τις «τρύπες» της προπαγάνδας τους: Στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.tsouchlarakis.com/EISIGISEISOMILIES.htm#MARK1B όπου ο Ι.Τ. «ανανεώνει» και διασκευάζει το κείμενο του για το «πεντοζάλι» κάθε τρεις και λίγο, αναφέρεται το κλασσικό και πολυφορεμένο ερώτημα του «χορολέκτη» για το αν όλος ο υπόλοιπος κόσμος έχει άγνοια για την πραγματική (δική του βεβαίως) αλήθεια ή αν υπάρχουν «σκοτεινές» δυνάμεις και κίνητρα πίσω από την υποτιθέμενη άγνοια μας. Δείτε:

«…Πολλά λέγονται και γράφονται για το πεντοζάλι, τον πιο δημοφιλή χορό της Κρήτης. Δυστυχώς, τα περισσότερα από αυτά είναι αυθαίρετα, στερούνται επιστημονικής τεκμηρίωσης και αποκρύπτουν την ιστορική αλήθεια, η οποία πλέον στους περισσότερους φαίνεται απίστευτη. Και έτσι γεννάται το ερώτημα: Είναι η άγνοια κάποιων ανθρώπων εκείνη που δημιούργησε τη σύγχυση των απόψεων σχετικά με το ιστορικό αυτού του χορού ή κάποια δυσερμήνευτη σκοπιμότητα;»

Έπειτα μας αναφέρει για μία ακόμα φορά την άποψη του μουσικολόγου του Πανεπιστημίου της Μπολόνια Roberto Leydi για την προφορική παράδοση. O Leydi απλά είπε:

«Πρέπει να χρησιμοποιείται η προφορική παράδοση, διότι βοηθάει να διασωθούν περισσότερες πληροφορίες. Οι διηγήσεις των οργανοπαικτών, ακόμα κι όταν μοιάζουν μυθολογικές, περιέχουν πάντα κάποια στοιχεία αληθινά.  Το πρόβλημα είναι ότι εμείς πρέπει να ανακαλύψουμε ποιά είναι η ιστορική λογική.  Όμως ακόμα και τα φαινομενικά πιο παράδοξα πράγματα σχεδόν πάντα είναι αληθινά.  Πολύ συχνά οι εθνομουσικολόγοι δεν αντιλαμβάνονται πόσο σημαντικά είναι τα γεγονότα που διηγείται ο κόσμος.»

Σωστά τα είπε ο μουσικολόγος, λογικό ακούγεται, φτάνει να μην παρουσιάζονται ως “προφορική παράδοση” κατασκευασμένες θεωρίες που προσπαθούν να εξηγήσουν τα …ανεξήγητα!

Στη συνέχεια και στην απεγνωσμένη προσπάθεια του να συνδέσει τον χορό με ιστορικά γεγονότα μας εξιστορεί τα «Ορλοφικά» και στα οποία εντάσει την λεγόμενη και «Επανάσταση του Δασκαλογιάννη» που έλαβε χώρα το 1770. Γράφει λοιπόν:

«…Κατά τη λαϊκή πίστη, και όπως αυτή καταγράφηκε από το σπουδαίο μουσικό Κωστή Παπαδάκη ή Ναύτη* (1920-2003), ο οποίος διέσωσε τις μαρτυρίες παλαιότερων μουσικών και χορευτών, όπως του Νικόλαου Κατσούλη ή Κουφιανού (1877-1947), του Βασίλη Παπαδάκη ή Κοπανίδη (1880-1949), του Ανδρέα Μαριάνου (1865-1930) και άλλων, στα μέσα του 1769, ο Δασκαλογιάννης, σύμφωνα με μια παλαιότατη συνήθεια, που επικρατούσε στο νομό Χανίων, κατά την οποία σε διάφορα σημαντικά γεγονότα αφιερώνονταν νέες μουσικές, τραγούδια ή χοροί, ζήτησε από τον περίφημο βιολάτορα την εποχής εκείνης Στέφανο Τριανταφυλλάκη ή Κιώρο από το Γαλουβά Λουσακιών Κισσάμου να ετοιμάσει έναν «πυρρίχιο» χορό ειδικά γραμμένο για το πέμπτο ζάλο (βήμα), δηλαδή, όπως λέγεται, για την πέμπτη κατά σειρά ευκαιρία που σύντομα θα παρουσιαζόταν για την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Τούρκους…»

Εδώ αρχίζει το μεγαλύτερο πρόβλημα των συγγραφέων της θεωρίας (Παπαδάκη Κωνσταντίνου ή Ναύτη, Η Κρητική λύρα, ένας μύθος, Χανιά 1989, σελ. 73).  Δυστυχώς τα υπόλοιπα «πέντε ζάλα» δεν βρίσκονται! Απλά δεν υπάρχουν! Εδώ λοιπόν επιστρατεύονται οι θεωρίες. Μπλέκουν τις προηγούμενες προσπάθειες ανακατάληψης της Κρήτης από τους Ενετούς και τους δύο Ρωσο-τουρκικούς πολέμους (!!!). Επείδη όμως πιθανόν να μη πειστεί ακόμα και ο πλέον αδαής επιστρατεύται μία ακόμα πιθανότητα, οι συμμετοχές των Σφακιανών σε προηγούμενες επαναστάσεις των Ενετών!

Πες πες κάτι θα μείνει, ε;

Σχετικά άρθρα

1. 
   Χοροί της Κρήτης