cretan music – mantinades

Καιρό είχα ν’ακούσω ένα “νέο” συρτό που να μου αρέσει. Ενα συρτό που να μου λέει κάτι. Να μου λέει κάτι όχι μόνο στ’ αυτιά αλλά και στην καρδιά.

Ενας τέτοιος… γλυκός, μελωδικός, παραπονιάρικος, αργός συρτός είναι και ο “Τη σκέψη μου για συντροφιά” από το Μιχάλη Μπακατσάκη και τον Μανώλη Χαμογιωργάκη στο λαούτο, από το δίσκο “Αρωμα ψυχής”.

Τη σκέψη σου για συντροφιά έχω κοντά μου πάλι
κι’ναι ο στεναγμός καυτός, όφου και που θα βγάλει.

Ποτέ μου δε σε σκέφτηκα να μην αναστενάξω
μα δε μπορώ να σ’αρνηθώ, το στεναγμό να πάψω.

Ο Γιώργος Τσαντάκης γεννήθηκε στη Δάφνη της Σητείας το 1962. Σπουδαίο ρόλο στη μουσική του καλλιέργεια έπαιξε η πρώϊμη επαφή του (6 ετών) με τη βυζαντινή μουσική στο ψαλτήρι του Αγίου Ιωάννου. Σε ηλικία 13 ετών αρχίζει να μαθαίνει βιολί με το όργανο που του χάρισε ο Στέριος Γαδανάκης. Μετά το λύκειο πηγαίνει στην Αθήνα όπου αποφοιτά από το τμήμα μηχανολόγων της Σχολής Σ.Ε.Λ.Ε.Τ.Ε. ενώ παράλληλα φοιτά στο ωδείο Αθηνών μαθαίνοντας βυζαντινή μουσική κοντά στους κορυφαίους δασκάλους Σπύρο Περιστέρη και Λάζαρο Κουζινόπουλο.

Το 1987 έρχεται στο Ηράκλειο και ταξιδεύοντας σε όλη την Κρήτη έρχεται σε επαφή με όλη τη μουσική παρακαταθήκη του νησιού μας. Ταυτόχρονα όμως μελετά και ερευνά τα μουσικά μοτίβα της Ανατολικής Κρήτης. Η γνωριμία και επαφή με το Θανάση Σκορδαλο καθώς και η μουσική συνεργασία με τους λαουτιέρηδες Δημήτρη Φουκάκη και Ιωάννη Μαρκογιαννάκη αποτελούν σημαντικούς σταθμούς στην καριέρα του.

Το 1998 παρουσιάζεται στη δισκογραφία με το CD ‘Στειακό Γλυκοχάραμα’ από την Cretaphon. Από το 2002 διδάσκει παραδοσιακό βιολί στο μουσικό Γυμνάσιο Ηρακλείου. Το παίξιμο του Γ. Τσαντάκη χαρακτηρίζεται από τη νοσταλγία και την ευγένεια αλλοτινών καιρών. Οι κοντυλιές του είναι γλυκές, ήρεμες, μελαγχολικές και συνάμα ρωμαλέες-αισιόδοξες, σύμφωνα με τον Κ. Ατσαλάκη. Στο πρόσωπο του Γιώργου Τσαντάκη η Σητειακή μουσική παράδοση έχει βρεί ένα άξιο εκπρόσωπο και συνεχιστή.

Στο παρακάτω κείμενο σας παρουσιάζουμε μερικά βιογραφικά στοιχεία που καταφέραμε και συλλέξαμε για παλιούς Ρεθεμνιώτες μουσικούς, της γενιάς που έδρασε την περίοδο 1880-1940 δηλαδή λίγο πριν αλλά και ταυτόχρονα με τους λεγόμενους «πρωτομάστορες».

Δαλέντζας Γεώργιος

Σπουδαίος λυράρης στο Ρέθυμνο περί το 1880-1900 (;). Πιθανόν να διατηρούσε και καφενείο («Ρεθεμνιώτες! Στου Δαλέντζα εις τον καφενέ πλημμύρα, θα’ ναι απόψε οι μερακλήδες για ν’ ακούσουνε τη λύρα», από του ποίημα «Ρέθεμνος» του Γιώργη Καλομενόπουλου).

Άγνωστο εάν συνδέεται με τον αγωνιστή Γεώργιο Δαλέντζα του Εμμανουήλ από το Ατσιπόπουλο, που πολέμησε στις επαναστάσεις του 1866 και 1878.

Νικήστρατος Θ. Αλεξανδράκης

Λυράρης, ο πιο δημοφιλής στο Ρέθυμνο, τουλάχιστον κατά τη δεκαετία του 1900. Ο Γ. Καλομενόπουλος του αφιερώνει ένα από τα ωραία του ποιήματα που το επιγράφει ΝΝΝικήστρατος (!):

Απόψε που παλιά εποχή θυμούμαι ευτυχισμένη, ο λογισμός, Νικήστρατε, στη λύρα σου με στρέφει

και τη μορφή σου αναπολώ …καραμπογιατισμένη και σένα πάντα να σκορπάς το γέλιο και το κέφι.

Θυμάμαι σαν η λύρα σου εφούντωνε το γλέντι πώς χαμογέλα η Δέσποινα μ’αγάπη και καμάρι

κι εσύ να την πετροβολάς, Νικήστρατε λεβέντη, με μαντινάδες νόστιμες όλο αρχοντιά και χάρη :

Κάδιο και ζαχαρόνερο η Δέσποινα μου πίνει (ώπλα διάλε τα βάσανα κι από ζηλεύει ας σκάση)

και φέγγει και λαμποκοπά κι αστράφτει σα ρουμπίνι.

-Που ‘ναι , μωρή, η νοικοκυρά τη λύρα να κεράσει;

Μην ξαναβάψεις τα μαλλιά, Δέσποινα πέρδικά μου, γιατί όταν τα κορμάκια μας το βράδυ αγκαλιαστούνε,

όπως σιρώνει ο μπογιάς βάφει …και τα δικά μου, ώπλα, κι ας αποθάνουνε όσοι φτωχοί χρωστούνε.

Στην εποχή υπήρχε μια μόδα «εξευρωπαϊσμού» (ακόμα και στον τρόπο διασκέδασης), στην οποία ο Νικήστρατος προσπαθούσε να προσαρμοστεί για ένας ανάγκες εκείνων που τον καλούσαν. Το τελευταίο τετράστιχο από το ποίημα του Καλομενόπουλου είναι ενδεικτικό και χαρακτηριστικό:

και το θυμάμαι αξέχαστα σε κάθε φαγοπότι η λύρα πως σε κοίταζε όλο θυμό και φούρκα

σαν άφηνες ένας κοντυλιές κι αγκάλιαζες …Ευρώπη κι άρχιζες πόλκα και ποτίς, βαλσάκι και μαζούρκα

Σύμφωνα με έμμεσες πληροφορίες, ο Νικήστρατος διατηρούσε στο Ρέθυμνο και κατάστημα αποικιακών, ενώ καταγράφηκε ως ένας εκ των «δασκάλων» του Ανδρέα Ροδινού.

Σε σημείωμα στην Κρητική Επιθεώρηση, στις 16.2.1934, διαβάζουμε μεταξύ άλλων:

«…τον αξέχαστο Νικήστρατο με την άδολη, την πάνα πρόσχαρη καρδιά, την ασυννέφιαστη ψυχή…

…ήταν πάντα το κλειδί της ευθυμίας μέσα σε μια καλοδεμένη παρέα…

…ήταν ο περιζήτητος να νοστιμίσει το γλέντι μιας οποιασδήποτε φιλικής συντροφιάς με τη χρυσή καρδιά και τη λύρα του.

…και τότε άρχιζαν οι περίφημες μαντινάδες του, παινέματα για τις νιες και τα παλικάρια, αισθηματικές, πεισματικές, φιλοσοφικές, κ.λ.π. Συνήθως άρχιζε με την πλιο κάτω που την είχε χαρισμένη στην καλή του σύντροφο την, όπως και κείνον, πάντα ευγενική και γλυκομίλητη γυναίκα του:

Ομπρός κρατεί βασιλικός κι εξ από πίσω βιόλα κι αν δε μου το πιστεύγετε ξανοίξετε τη κιόλα

Εσύ σαι τ’ άνθη των ανθώ και της μιλιάς το μήλο, εσύ ‘σαι που γεννήθηκες ομάδι με τον ήλιο

(του Ρεθυμνιώτη αρθρογράφου με παρατσούκλι “Σείριος”, 15.02.1934)

Εχει και άλλο »

Ο Γιάννης Τσουρδαλάκης, όταν ήταν 15 χρονών, έμαθε πως ο Ζαχαρίας Μελεσσανάκης (που οι δημόσιες εμφανίσεις του ήταν περιορισμένες) θα ήταν καλεσμένος στην εκπομπή του Βιτώρου. Εκανε τα αδύνατα-δυνατά για να παρευρεθεί στην εκπομπή, για ν’ακούσει ζωντανά τον Ζαχάρη να παίζει λύρα.

Οταν ο Βιτώρος τον ρώτησε τί ένιωσε την ώρα που έμαθε πως θα ήταν ο Μελεσσανάκης στην εκπομπή, απάντησε:

- Ζαλίστηκα…. Μπλάβισε το αίμα μου!!!

Εχει και άλλο »

Πριν από 15 χρόνια, τα πράγματα ήταν πιο απλά στην Κρητική μουσική και η έλλεψη της σημερινής πολυφωνίας-φασαρίας των υπερβολικών (πολλές φορές) οργάνων αφήνουν σπουδαίους μουσικούς και σπουδαίες φωνές ν’ακουστούν. Στα 4 βίντεο που ακολουθούν μπορείτε να δείτε, αλλά κυρίως ν’ακούσετε τέτοιο παράδειγμα, μέσα από μία ζωντανή βιντεοσκόπηση πριν από 15 χρόνια, σε γάμο. Δύο σπουδαίοι μουσικοί της νεώτερης γενιάς, ο Κωστής Κακουδάκης και ο Μιχάλης Τζουγανάκης, αποτελούν και οι δύο παράδειγμα μελωδικότητας. Τους συντροφέυει στην κιθάρα ο Παπουτσάκης (δυστυχώς δε γνωρίζω το μικρό του).

Τα βίντεο προέρχονται από το αρχείο του Αντώνη Κουκλινού, που έχει ανεβάσει και άλλα υπέροχα βίντεο στο κανάλι του στο youtube που αξίζει να το επισκευθείτε, γιατί περιέχει μερικούς θησαυρούς.

Εχει και άλλο »

Το βίντεο που ακολουθεί, βιντεοσκοπήθηκε πριν από 20 χρόνια, το 1990 στο Μόντρεαλ του Καναδά και προέρχεται από το αρχείο του Γιώργου Μπορμποδάκη.

Δύο νεαροί, τότε, καλλιτέχνες, ο Νίκος Ζωϊδάκης και ο Μιχάλης Τζουγανάκης …σεληνιάζονται. Δύο νέοι, που ξεχειλίζουν από ταλέντο και το χαρίζουν απλόχερα στους ομογενείς του Καναδά. Δύο νέοι, που αποδεικνύουν ότι τα ντραμς, τα keyboards και το μπάσο (που χρησιμοποιούν αμφότεροι στη μετέπειτα πορεία τους), δεν χρειάζονται, όταν υπάρχει ταλέντο. Δεν χρειάζονται, γιατί μπουκώνουν τις μελωδίες της λύρας, του λαούτου και του τραγουδιού και δημιουργούν “θόρυβο” εκεί που δεν χρειάζεται.

Εχει και άλλο »

Ένα μοναδικό αφιέρωμα στον Στέλιο Φουσταλιεράκη από την εκπομπή Περισκόπιο της ΕΡΤ-1 σας παρουσιάζουμε από τη σελίδα μας. Βρισκόταν στο αρχείο του μπαρμπά Στελή σε μορφή βιντεοκασέτας και από κει με τη βοήθεια του συνεργάτη μας Γιώργου Γαβαλά το περάσαμε σε dvd-video και το ανεβάσαμε στο youtube. Απολαύστε τον μοναδικό βιρτουόζο του μπουλγαρί σε ένα υπέροχο ντοκουμέντο:

Εχει και άλλο »