cretan music – mantinades

Πριν από 15 χρόνια, τα πράγματα ήταν πιο απλά στην Κρητική μουσική και η έλλεψη της σημερινής πολυφωνίας-φασαρίας των υπερβολικών (πολλές φορές) οργάνων αφήνουν σπουδαίους μουσικούς και σπουδαίες φωνές ν’ακουστούν. Στα 4 βίντεο που ακολουθούν μπορείτε να δείτε, αλλά κυρίως ν’ακούσετε τέτοιο παράδειγμα, μέσα από μία ζωντανή βιντεοσκόπηση πριν από 15 χρόνια, σε γάμο. Δύο σπουδαίοι μουσικοί της νεώτερης γενιάς, ο Κωστής Κακουδάκης και ο Μιχάλης Τζουγανάκης, αποτελούν και οι δύο παράδειγμα μελωδικότητας. Τους συντροφέυει στην κιθάρα ο Παπουτσάκης (δυστυχώς δε γνωρίζω το μικρό του).

Τα βίντεο προέρχονται από το αρχείο του Αντώνη Κουκλινού, που έχει ανεβάσει και άλλα υπέροχα βίντεο στο κανάλι του στο youtube που αξίζει να το επισκευθείτε, γιατί περιέχει μερικούς θησαυρούς.

Εχει και άλλο »

Μερικές φορές γίνονται πολλά περίεργα στην Κρητική μουσική ή με όργανα που χρησιμοποιούμε στην Κρητική μουσική. Θα θυμάστε ίσως τη Γεωργία Νταγάκη, που έπαιξε σε συναυλία των Animals, την εισαγωγή του “The House Of The Rising Sun” με λύρα.

Ομως, Κρητικά με τσέλο έχετε ξανακούσει;

ή κλασσική μουσική με λύρα;

Εχει και άλλο »

Η πρώτη καταγραφή

Βελιδανδρέας

Καλοκαίρι του 1988 στα Πλατάνια Αμαρίου του νομού Ρεθύμνου. Ο έφηβος τότε Αντώνης Ματθαίου Λίτινας ηχογραφεί στο μικρό του μαγνητόφωνο το γέροντα λυράρη του χωριού του Ανδρέα Βασιλακάκη ή Βελιδαντρέα (γεννημένο το 1904). Ο Βελιδαντρέας, που μόνο λίγα χρόνια πριν είχε ξαναπιάσει τη λύρα στα χέρια του (είχε να παίξει πολλά χρόνια λόγω του θανάτου του γιου του), παίζει τους λεγόμενους «ξεχασμένους» χορούς της περιοχής του. Η περιέργεια του Αντώνη για τη μελωδία των χορών αυτών, όπως ο Κατσαμπαδιανός, το Μικρό Μικράκι, ο Λαζώτης κ.ά. ήταν μεγάλη. Μεγαλύτερη όμως ήταν η απορία του για την απουσία τους από τα γλέντια και το ρεπερτόριο των γνωστών λυράρηδων της εποχής.

Λίγο πριν το τέλος της ηχογράφησης, ο Βελιδαντρέας του επιφυλάσσει μια μεγάλη έκπληξη: «Να σου παίξω και τον εμπυρρίκιο[1];» Ο Αντώνης σαστίζει. Ως «τριτοδεσμίτης» στο λύκειο γνώριζε περί Πυρρίχιου και το μυαλό του ταξίδεψε κατευθείαν εκεί. Η ομοιότητα της ονομασίας εντυπωσιακή. Ο λυράρης είπε στον Αντώνη ότι ο χορός χορεύονταν αρκετά στο χωριό και μάλιστα του ανέφερε τη Χρυσή Δημητρακάκη (τη «Χρυσή του Χριστοδουλογιάννη») ως μία από τις καλύτερες χορεύτριες του εμπυρρίκιου. Ο χορός, απ’ ό,τι φαίνεται, εθεωρείτο σπάνιος ήδη από τα μέσα του 20ού αιώνα ή ίσως και νωρίτερα. Η μελωδία αποτυπώθηκε στην κασέτα του Αντώνη και έκτοτε παρέμεινε εκεί. Ο ίδιος μας είπε ότι έως το 2005 υπήρξε ενδιαφέρον για το θέμα αυτό από διάφορους ερευνητές, με τους οποίους είχε έρθει σε επαφή, αλλά χωρίς κάποιο αποτέλεσμα. Το πλήρωμα του χρόνου όμως φαίνεται είχε φτάσει.

Κάπου μέσα στο 2003, ο Θοδωρής Ρηγινιώτης, επίσης Αμαριώτης (από το Αποδούλου), πληροφορήθηκε από τον Αντώνη Λίτινα, φίλο του και αγιογράφο στο Ρέθυμνο πλέον, την ύπαρξη κάποιου χορού με ενδιαφέρουσα ονομασία και ενημέρωσε τη συντροφιά του www.cretan-music.gr για το ενδεχόμενο καταγραφής του. Ο ίδιος είχε πάει στα Πλατάνια και είχε ρωτήσει κάποιους Πλατανιανούς, αλλά, παρότι όλοι θυμούνταν την ύπαρξη του Εμπυρρίκιου, δεν κατόρθωσε να συλλέξει καμιά ουσιαστική πληροφορία. Σημειωτέον ότι ο Βελιδαντρέας έφυγε από τον κόσμο το 1988, λίγους μήνες μετά την ηχογράφησή του από τον Αντώνη.

Ρέθυμνο, Σάββατο 7 Αυγούστου 2004.

Ο Μανώλης Τζιράκης, τότε μέλος του μουσικοχορευτικού συλλόγου «Αρκάδι», στην εναρκτήρια εκδήλωση του Ομίλου ΟΥΝΕΣΚΟ Ρεθύμνου, δέχεται παρότρυνση για έρευνα από την κυρία Γεωργία Λουκά σχετικά με έναν άγνωστο τοπικό χορό που υπάρχει στα Πλατάνια Αμαρίου. Η κ. Λουκά του έδωσε το τηλέφωνο κάποιου κ. Δημητρακάκη, που ζούσε στα Πλατάνια, για να επικοινωνήσει σχετικά με το θέμα αυτό. Η γνωριμία μας με το Μανώλη Τζιράκη και οι κοινές πλέον αναζητήσεις μας σχετικά με τη μουσική της Κρήτης αναζωπύρωσαν την επιθυμία μας για την περαιτέρω έρευνα του χορού. Στην πορεία προστέθηκε στην παρέα ο Κώστας Καρινιωτάκης, ένας ακόμα λάτρης της κρητικής μουσικής, ερασιτέχνης μουσικός και συνεργάτης στο www.cretan-music.gr.

Εχει και άλλο »

Μακριά από μας τέτοια διλήματα. Το site αυτό (http://www.cretan-music.gr) φτιάχτηκε το 1998 (11 χρόνια κιόλας, ε;) με σκοπό επιτέλους να συγκεντρωθεί υλικό για την Κρητική λαική μουσική.

Μια πρώτη καταγραφή που είναι αλήθεια ότι έπρεπε να ‘χει ξεκινήσει πολύ πολύ νωρίτερα και από τους αρμόδιους (κράτος). Αλλά ως γνωστόν το Ελληνικό κράτος επιβραβεύει μόνο πανηγυράκια τύπου Eurovision με εκατομμύρια ευρώ μέσω της ΕΡΤ, ενώ χρήματα για έρευνα του λαικού πολιτισμού μας δυστυχώς δεν περισσεύουν! Ακόμα και όταν αυτό γίνεται, τότε συμβαίνουν άλλα απίθανα από τους βολεμένους δημόσιους λειτουργούς μας. Χαρακτηριστική η περίπτωση του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Ρέθυμνο που γύρω στο 1980 με τη βοήθεια του αείμνηστου λυράρη Κωστή Μουντάκη, συγκεντρώθηκαν μουσικοί υπέργηροι και μη, και ηχογράφησαν δεκάδες μελωδίες, σκοπούς, χορούς και τραγούδια που κινδύνευαν να χαθούν. Σήμερα μαζί με τους γέρους μουσικούς έχουν χαθεί και οι ηχογραφήσεις τους! Γιατί; Μα ρωτήστε το Πανεπιστήμιο Κρήτης. Λες και οι ηχογραφήσεις είναι κτήμα δικό του και όχι του Ελληνικού λαού και τις κρατάει καταχωνιασμένες στα αρχεία του…

αυτό δε θα θέλατε να το απολαύσετε και σε ήχο;

Εχει και άλλο »

Πολλές φορές ακούμε για την παραδοσιακή Κρητική μουσική. Αυτή τη μουσική που υποστηρίζεται από αυτό το blog. Ομως συνομιλώντας με Κρητικούς (και μη), λίγοι είναι αυτοί που έχουν μια ιδέα για το τί εννοούμε λέγοντας “παράδοση“. Πολύ περισσότερο όταν λέμε Κρητική μουσική παράδοση.

Η λέξη, από μόνη της αυτοπροσδιορίζεται. Ουσιαστικά, περιλαμβάνει ότι παραδίδεται. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι παραδίδεται από μια παλιότερη γενιά σε μια νεώτερη. Καθήκον όμως όλων των γενιών είναι να παραδώσουν αυτούσιο αυτό που παρέλαβαν με τις ελάχιστες δυνατές αλλιώσεις. Ομως, επειδή μιλάμε για μουσική, τα πράγματα είναι απλά. Τόσο απλά που δε χωρούν αμφισβήτηση! Κάθε καλλιτέχνης που παίζει ένα παραδοσιακό μουσικό σκοπό, πρέπει να το κάνει  όσο καλύτερα μπορεί, μέσα στα όρια της δεξιοτεχνίας και του ταλέντου του. Ακόμα και όταν η δεξιοτεχνία και το ταλέντο δεν πλεονάζουν (λέγε με ερασιτέχνη), η όποια αλλαγή, διασκευή ή “παραλλαγή” γίνεται αποδεκτή, εφόσον αυτή γίνεται με σεβασμό και όχι για επίδειξη ή ακόμα χειρότερο για πλουτισμό.

Οταν κάποιος “καλλιτέχνης” (με ή χωρίς εισαγωγικά) βασίζει την καριέρα του, επάνω σε μία παράδοση -επάνω σε μια κληρονομιά-, θα πρέπει να σέβεται (τουλάχιστον), το έργο του δημιουργού και να προσπαθεί να το αποδώσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Οσο μπορεί πιο αυτούσια. Αυτό είναι το καθήκον του. Αν δε μπορεί ή δε θέλει, αλλά συνεχίζει να καλύπτει τις ανασφάλειες της έλλειψης δυνατοτήτων του, με παραλλαγές, προσαρμογές και προσθήκες (λέγε με drum machines, μπάσο κ.α.)  θα μπορούσε να χαρακτηρίσει τη δική του “εκδοχή” ως διασκευή πάντοτε όμως με την άδεια του δημιουργού.

Αν θέλεις κάποιος να κάνει μαγκιές, με την Κρητική μουσική (βλέπετε ότι δε χρησιμοποιώ τη λέξη παραδοσιακή), μπορεί να το κάνει στα δικά του δημιουργήματα. Ας βγάλει δικούς του σκοπούς και ας τους παίξει και με γκάϊντα. Λίγο με ενδιαφέρει. Από εκεί και πέρα το δημιούργημά του θα κριθεί και όποιος θέλει το ακολουθεί.

Εχει και άλλο »

Το χορό “Μικρό-Μικράκι” πόσοι τον γνωρίζετε; Φαντάζομαι λίγοι. Οπως πολλοί δεν θα γνωρίζατε και τον “Πρινιώτη” που είχε παρουσιαστεί από αυτό το blog, πριν από μερικούς μήνες. Και αυτή τη φορά, έχουμε μία καταγραφή του χορού, από το video-ντοκουμέντο του 1985, που είχε βιντεοσκοπηθεί στα Χάρκια Ρεθύμνου, από μια ομάδα του Λυκείου Ελληνίδων Ρεθύμνου.

Θέλω να πιστεύω, ότι και αυτό το video, θα φανεί χρήσιμο, σε όσους ασχολούνται ουσιαστικά (και όχι επιδεικτικά) με τον Κρητικό χορό, γιατί αποτελεί μια αληθινή καταγραφή από απλούς ανθρώπους ενός μικρού χωριού με τη συνοδεία του χωριανού τους λυράρη του ΔιαμαντοΣτελή και δεν αποτελεί μια επιτηδευμένη παρουσίαση από ένα χορευτικό συγκρότημα. Πιο αληθινό δε γίνεται!

Τί γνωρίζουμε όμως για το χορό “Μικρό-Μικράκι“;;

Είναι γνωστός απλά και ως “Μικράκι“.  Σιγανός χορός,  έχει καταγραφεί από την επαρχία Αποκορώνου του νομού  Χανίων έως και το νομό Λασιθίου.  Ομαδικός χορός, εύκολος στο βηματισμό, φαίνεται ότι ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής.  Οι χορευτές σχημάτιζαν κύκλο και στην γραμμή αυτού χόρευαν με τις παλάμες πιασμένες στο ύψος των ώμων.  Μαντινάδες που συνήθως συνοδεύουν το χορό είναι:

Εχει και άλλο »

Στο παρών κείμενο θα επιχειρήσουμε να σας παρουσιάσουμε την προσπάθεια που επιχειρείται τα τελευταία χρόνια από μία μερίδα συμπατριωτών μας Κρητών με συγκεκριμένη καταγωγή και ιδιοτελή κίνητρα. Τα τελευταία χρόνια (τουλάχιστον από το 1988 και μετά) έχει αναπτυχθεί μια παραφιλολογία σχετικά με την Κρητική παραδοσιακή μουσική και τους χορούς. Συντονισμένη ή όχι, έχει καταφέρει να επηρεάσει αρκετό κόσμο (κυρίως τους αμύητους στο είδος) και να παραποιεί ότι εμείς ξέραμε μέχρι σήμερα. Οι λόγοι κυρίως τοπικιστικοί, αλλά όχι μόνο. Σίγουρα το κίνητρο ήταν μία αδικία που συντελέστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1950 και η οποία αφορούσε την απαγόρευση του βιολιού από τις μεταδόσεις της Κρητικής μουσικής του κρατικού ραδιόφωνου.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Εχει και άλλο »