cretan music – mantinades

Ο Κωνσταντίνος Παπαδάκης ή “Λυρατζάκι” ήταν από το Μεσοχωριό που βρίσκεται στην περιοχή των Αστερουσίων ορέων νότια του νομού Ηρακλείου. Το προσωνύμιο “Λυρατζάκι” δεν του προσάφθηκε άδικα καθώς ήταν «ένα με τη λύρα» ταυτόχρονα με το μικρό του ύψος! Έπαιζε βιολόλυρα και ήταν μαθητής του θρυλικού Φουστάνη από την Πόμπια, ενώ δεν τραγουδούσε ποτέ. Η σύζυγός του αναφέρει γι΄ αυτόν: “Σε ηλικία 14 ετών έφυγε από το Μεσοχωριό και πήγε στη Πόμπια για να σπουδάσει καλά τη λύρα στον φημισμένο δάσκαλο της, το Φουστάνη. Έπρεπε όμως να τύχει της αποδοχής του σεβαστού πρωτομάστορα ο οποίος και του είπε: «Κωστάκι άκουσε το κομμάτι που θα σου παίξω, και μετά θα το παίξεις και του λόγου σου!» Έτσι και έγινε. Ο Φουστάνης ενθουσιάστηκε από το παίξιμό του υποψήφιου μαθητή του και είπε:

Θέ μου και δώσε του φτερά ως είν΄ η όρεξή μου
είπα το και ξανά ΄πα το να σε χαρώ Κωστή μου.

Μαθήτευσε δίπλα του 40 ημέρες. Ότι έβγαινε από τη λύρα του Λυρατζάκι είχε προέλευση την ψυχή και το μυαλό του ενώ ακόμα και ο τρόπος που κρατούσε τη λύρα ήταν ιδιαίτερος, «παλαιινός» θα λέγαμε. Δεν την ακουμπούσε στο στήθος του αλλά την κρατούσε κάθετα με το κάτω άκρο της να βρίσκεται στους δέκα περίπου πόντους από το γόνατο του. Εξαιρετικός στην απόδοση του μαλεβιζιώτη είχε ξεχωριστή μελωδία για τον «σερτό» μαλεβιζιώτη (την ώρα που οι χορευτές ήταν στον κύκλο) και άλλη για τον επιτόπιο («στετό»-την ώρα που ο πρωτοχορευτής στενόταν για να κάνει τις φιγούρες του), ενώ ονομαστές έμειναν οι υπέροχες κοντυλιές του αλλά και η ανεπανάληπτη ερμηνεία του στον Εθιανό πηδηχτό. Έπαιζε επίσης Πρινιώτη, Χανιώτη (συρτό), Πεντοζάλη (πηδηχτό), κ.α.

Ο Παπαδάκης συντροφιά με τον Γιώργη Καρκαβάτσο (σφακιανής καταγωγής, που γεννήθηκε στον Αχεντριά Ηρακλείου το 1915) και τη μαντόλα του, διαμόρφωσαν τη μουσική κουλτούρα και άφησαν το δικό τους στίγμα στην περιοχή των Αστερουσίων και ιδιαίτερα στην Εθιά.

Ακούστε ένα μουσικό δείγμα mp3, από τον ανεπανάληπτο Εθιανό πηδηχτό του (από τα συνοδευτικά cd του μουσικού λευκώματος “Αστερούσια: Μουσικές Φωτογραφίες”, επιμέλειας Σάββα Πετράκη, Δήμος Αστερουσίων Ηρακλείου 2009)

Ακούστε ένα μουσικό δείγμα mp3, από τον Κωνσταντίνο Παπαδάκη που παίζει Καστρινό. Το κομμάτι προέρχεται από μία κασέτα που μας παραχώρησε ο ανηψιός του “Λυρατζάκι” πριν από 2 χρόνια και ήρθε στην κατοχή μας μέσω της καλής φίλης Άννας Σαριδάκη.

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

πηγές:
Κατσαπρακάκης Αλέξανδρος,
Σάββας Πετράκης.

Ηράκλειο, Μονοφάτσι, Μεσσαρά, Πεδιάδα, Βιάννος.

- Λευτέρης Μανασάκης, βιολόλυρα Καστελολευτέρης, μαντολίνο.

Μια τέτοια κατανομή θα μπορούσε να γίνει για τις περιοχές του νομού Ηρακλείου οι οποίες είχαν να παρουσιάσουν σημαντικούς λαϊκούς μουσικούς από την αρχή του εικοστού αιώνα μέχρι τη δεκαετία του ’80, και που αντίστοιχα διακρίνονται από ένα τοπικό ηχόχρωμα. Και αναφερόμαστε σε μουσικούς που όλοι σχεδόν έχουν φύγει απ’ τη ζωή, αλλά που ωστόσο με τη καλλιτεχνική τους συμπεριφορά και δραστηριότητα καθόρισαν την μοMυσικοχορευτικά ήθη και γενικότερα την πολιτιστική ιστορία αυτών των τοπικών κοινωνιών και όχι μόνο. Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μια σταχυολόγηση από μουσικούς των ως άνω περιοχών όμως σε καμιά περίπτωση συνιστά διεξοδική και αναλυτική αναφορά στη μουσική τους ιστορία.

Ηράκλειο: Η πρωτεύουσα. Η πόλη των λόγιων βιολιστών οι οποίοι είχαν παιδεία πάνω στη κλασσική μουσική που ποτέ όμως ουδέποτε αποκόπηκαν από τις λαϊκές μουσικές ρίζες και εκδηλώσεις. Οι γνώσεις τους και η εν γένει τους υπόσταση ως μουσικοί τους έδωσε τη δυνατότητα με τη δέουσα υπευθυνότητα και σοβαρότητα να καταθέσουν την άποψή τους σ΄ αυτό που ονομάζουμε λαϊκό μουσικό πολιτισμό.

Συντελεστές αυτού του φαινομένου αναφέρονται οι αδελφοί Αλεξίου του Στέλιου, Ο καθηγητής της παιδαγωγικής ακαδημίας Ηρακλείου Νουφράκης, ο Μηνάς Τζωρτζάκης, ο Μιχάλης Σφακιανάκης, και φυσικά ο Στρατής Καλογερίδης που κυρίως στο Ηράκλειο άσκησε τον πολύπλευρο καλλιτεχνικό του ρόλο ως μουσικός αλλά και ως φωτογράφος. Ο βιολιστής μουσικός, που κατέγραψε στο μουσικό πεντάγραμμο γνωστές μελωδίες της ανατολικής Κρήτης από όπου και καταγόταν. Μια προσωπικότητα με το όνομα που κατέστη θρυλικό στη Κρήτη, και στο χώρο των μουσικών αλλά και στο απλό κόσμο της. Αρχιμουσικός της φιλαρμονικής του Δήμου Ηρακλείου την περίοδο του μεσοπολέμου, είχε μια πλούσια δισκογραφική δραστηριότητα η οποία συνιστά και τη βασική πηγή πληροφόρησης όσον αφορά το μουσικό ύφος που χαρακτήριζε το παίξιμό του αλλά και των άλλων αναφερόμενων. Εκεί διαπιστώνουμε τη διαφορετικότητα της μουσικής έκφρασης μεταξύ των αστικών κέντρων και της υπαίθρου.

Εχει και άλλο »