cretan music – mantinades

Ο Κώστας Μουντάκης γεννήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου του 1926 στην Αλφά, χωριό της Επαρχίας Μυλοποτάμου, με τις περίφημες πέτρες (“αλφόπετρες”), τις ελιές, τις χαρουπιές και τους ονομαστούς γλεντζέδες. Ήταν το μικρότερο από τα επτά παιδιά του Νίκου και της Καλλιόπης Μουντάκη. Η καταγωγή της οικογενείας του είναι από τον Καλλικράτη Σφακίων και ο προπάππος του, ο Μανούσος, πρωτοπαλίκαρο του Χατζημιχάλη Νταλιάνη, σκοτώθηκε πολεμώντας τους Τούρκους στο Φραγκοκάστελλο στην Επανάσταση του 1827. Ο πατέρας του, που ήταν ικανός χορευτής αλλά και συνάμα καλός τραγουδιστής (είχε το παρατσούκλι “κελαϊδής”), πέθανε τρεις μόλις μήνες μετά την γέννηση του Κώστα. Τον βάφτισαν στην ιστορική Μονή του Αρκαδίου.

Τελείωσε το δημοτικό το 1938 και πέτυχε στο ημιγυμνάσιο Πανόρμου, όμως δεν μπόρεσε να συνεχίσει τις σπουδές του εξαιτίας της δύσκολης οικονομικής κατάστασης που βρισκόταν η οικογένεια του. Εξάλλου ήδη είχε αρχίσει να τον τραβάει η λύρα, που είναι το κυρίαρχο μουσικό όργανο όχι μόνο στο χωριό του αλλά και μέσα στο ίδιο του το σπίτι. Λύρα έπαιζαν ο μεγάλος του αδερφός, ο Νικήστρατος και ο νονός του ο Στουμπούρης, ενώ ο δάσκαλος του υπήρξε ο Μήτσος ο Καφάτος, ο καλύτερος δεξιοτέχνης του χωριού. Μία αυτοσχέδια λύρα από τάβλι, χορδές από ίνες “αθάνατου” και δοξάρι με τρίχες από ουρά γαϊδάρου ήταν το πρώτο του όργανο όπου “βοσκάκι ακόμα, κίνησε τα δαχτύλια του πάνω στις κοντυλιές της κρητικής μουσικής”.

Εχει και άλλο »

σημείωση: To παρόν άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Λαϊκό Τραγούδι»
λίγες μέρες προτού ο Ναύτης αφήσει την τελευταία του πνοή.
Επιμέλεια κειμένου: Μάνος Γρυσμπολάκης

Κώστας Παπαδάκης ή «Ναύτης». Ο μεγαλύτερος εν ζωή βιολιστής (όπως αναφέρεται στη σημείωση, το άρθρο δημοσιεύτηκε λίγες μέρες πριν αφήσει την τελευταία του πνοή) της Κρήτης είναι ο Κώστας Παπαδάκης, περισσότερο γνωστός με το ψευδώνυμό του «Ναύτης». Ο Ναύτης είναι 86 ετών και ζει με τη σύζυγό του Αθηνά στο συνοικισμό Δαράτσο λίγο έξω από τα Χανιά. Τελευταίος από μια σειρά μεγάλων καλλιτεχνών και δεξιοτεχνών του βιολιού που έζησαν και εξέλιξαν τη μουσική παράδοση της Δυτικής Κρήτης, ειδικότερα του Nομού Χανίων, απολαμβάνει σήμερα την αναγνώριση της πολύπλευρης καλλιτεχνικής του προσφοράς στη μουσική ζωή του τόπου του[i]. Κι αυτό γιατί εκτός από σημαντικός μουσικός και τραγουδιστής, ο Ναύτης είναι και δημιουργός πολλών πρωτότυπων συνθέσεων που έχουν ενσωματωθεί στο ρεπερτόριο των παραδοσιακών μουσικών της περιοχής και δεν λείπουν από κανένα παραδοσιακό γλέντι[ii].

ΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ

Ο Ναύτης γεννήθηκε το 1920 στο χωριό Μπαλαμπιανά της Γραμπούσας. Γόνος οικογενείας καλλιτεχνών αφού ο πατέρας του Βασίλης Παπαδάκης ή «Κοπανίδης» καθώς και ο παππούς του Κώστας Παπαδάκης ή «Μπαλαμπούς» ήταν μουσικοί και μάλιστα βιολιστές. Σε ηλικία 7 ετών πιάνει το βιολί στα χέρια του, κρυφά –στην αρχή- από τον πατέρα του, και τρία μόλις χρόνια αργότερα παίζει στο πρώτο γλέντι. Ξεκινά έτσι τη σταδιοδρομία του σαν επαγγελματίας μουσικός, παράλληλα δε αρχίζει σιγά σιγά να ευρύτερα γνωστός μέσα στα όρια –αρχικά- του Νομού Χανίων.

Το 1938 ο Ναύτης εγκαθίσταται στον Πειραιά όπου εμφανίζεται στο κρητικό κέντρο του Δημήτρη Καβαλιεράκη στην Καλλιθέα και συνεργάζεται με τον Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών και με τον Ραδιοφωνικό Σταθμό της ΕΟΝ. Το 1940 επιστρέφει στα Χανιά. Αργότερα αναλαμβάνει μουσικές εκπομπές σε ιδιωτικό σταθμό που ιδρύθηκε μετά την απελευθέρωση. Οι εκπομπές αυτές ήταν η βασική αιτία εξάπλωσης της φήμης του Ναύτη στην υπόλοιπη Κρήτη. Η φήμη του Ναύτη συνοδεύεται από παράλληλη εξάπλωση του τοπικού ρεπερτορίου στις ανατολικότερες επαρχίες της Κρήτης[iii].

Έξι χρόνια αργότερα ο Κώστας Παπαδάκης κατατάσσεται στο Ναυτικό. Κατά τη διάρκεια της θητείας του παίζει σε εκδηλώσεις φορώντας τη στολή του ναύτη. Με τον καιρό η εμφάνιση του ναύτη του προσδίδεται ως παρατσούκλι, έτσι και μετά την απόλυσή του ο ίδιος κρατά αυτό το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο που τον ακολουθεί από τότε.

Ακολουθεί μια δεκαετία με συνεχείς εμφανίσεις και πολλές ραδιοφωνικές εκπομπές σε σταθμούς στην Αθήνα και την Κρήτη, όπου ο Ναύτης συνεργάζεται, μεταξύ άλλων, με τον κορυφαίο λαουτιέρη Γιώργο Κουτσουρέλη και τους αδελφούς του Στέλιο και Μανώλη, καθώς και με τον λυράρη Κώστα Μουντάκη.

Εχει και άλλο »

Στον τομέα της διασκέδασης σήμερα όλα υπακούουν στα κελεύσματα του επαγγελματισμού. Μεγάλα και πολυτελή κέντρα, πολυμελή μουσικά συγκροτήματα, τέλεια μηχανήματα ενίσχυσης του ήχου, ρομποτοποιημένοι σερβιτόροι, λουλούδια κλπ. Τα παλαιότερα όμως χρονια όλα τα παραπάνω ήταν πιο απλά και ανθρώπινα.

Τα γλέντια οργανώνονταν στα ταπεινά καφενεία του χωριού, στα δώματα των σπιτιών, στους περιβόλους των εκκλησιών, στις αλάνες κάτω από τεράστιες καρυδιές και γερικους πλατάνους, μέσα σε αυτοσχέδιες καλύβες και όπου αλλού μπορούσαν να σύρουν τα βήματά τους οι χορευτές. Οι οργανοπαίκτες ήταν, κατά κύριο επάγγελμα ξωμάχοι, που γνώρισαν παράλληλα λίγη μουσική, με την οποία συντόνιζαν τα ζάλα των χορευτών. Το μουσικό όργανο που κυριαρχούσε παλαιότερα ήταν η ασκομαντούρα. Ο χωριανός μου ο μαντουράρης, με μόνη την ασκομαντούρα, διεκπεραίωσε μουσικά δεκάδες γάμους και άλλα τόσα τοπικά πανηγύρια. Αργότερα μπήκε στην υπηρεσία του γλεντιού, στα μέρη του Λασιθίου, το βιολί, η μαντόλα και το λαγούτο. Οι βιολάτρες του τόπου μου δεν ήταν σίγουρα Καλογερίδηδες. Ολοι τους όμως έβγαζαν το γλέντι και διασκέδαζαν τους χωριανούς μου. Από όλους τους βιολάτορες ξεχώριζε ο Γεράνης, ένας υψηλόκορμος Αγιοπαρασκιώτης που είχε παντρευτεί στον Αβρακόντε και έπαιζε και ευρωπαϊκά ταγκό, βάλς και Μπόσα Νόβα. Καλός ήταν κι ένας άλλος Αβρακοδιανός ο Μιλτιάδης παρόλο που δεν προσάρμοζε τις μαντινάδες του στις εποχές του χρόνου. Ετσι σ’ένα γλέντι που γινόταν στην καρδιά του χειμώνα τραγουδούσε: “Ηρθε πάλι η άνοιξη, τα χελιδόνια εφτάξαν!..” Εξω όμως είχε σταθεί μισό μέτρο το χιόνι.

Εχει και άλλο »

Δυστυχώς, δεν είμαι από τους τυχερούς που μπόρεσαν ν’ακούσουν τον Κώστα Μουντάκη ζωντανά. Ομως ακούγοντας (και όχι βλέποντας) αυτό το βίντεο, καταλαβαίνω απόλυτα γιατί οι παλαιότεροι τον εξυμνούσαν!!!

Σε αυτές τις ζωντανές βιντεοσκοπήσεις από τον Μόντρεαλ του Καναδά, πίσω στο 1990, παρέα με τον νεαρότερο Μιχάλη Τζουγανάκη και τον Γιάννη Κατάκη (δυστυχώς δε γνωρίζω το μικρό του όνομα ευχαριστώ Γρηγόρη), “διδάσκει” το πως παίζεται η λύρα και πως βγαίνει ο κόσμος στο κέφι!

Απολαύστε…

Εχει και άλλο »

Τέσσερα βίντεο, από εκπομπή της ΕΤ1 “Αυτή είναι η Κρήτη“, αφιερωμένη στο αηδόνι της Κρήτης Νίκο Μανιά. Ο Μανιάς μιλάει για τη ζωή του, τα γλέντια και τους γάμους, τους λυράρηδες που έχει συνεργαστεί.

Θα σταθώ σε ένα κομμάτι της συνέντευξής του που μιλάει για τα πανηγύρια και τους γάμους και λέει:
“Τότε τα γλέντια ήταν πιο ζεστά. Τώρα, τα πανηγύρια και οι γάμοι έχουν 1000-1500 άτομα. Τότε είχαν 150-200. Τραγουδούσαμε χωρίς μικρόφωνα και μας άκουγε ο κόσμος καλύτερα…
Θυμάμαι ότι κάναμε γλέντια με το μακαρίτη το Μουντάκη στο Ρέθυμνο και ήταν 80-100 άτομα. Πράγματι αισθανόμασταν το γλέντι. Εδά, δε γίνονται αυτά τα πράγματα. Να βλέπεις 1000-1500 ανθρώπους και στις 2 η ώρα να μην υπάρχει άνθρωπος! Φεύγουν… Αρα λοιπόν δεν τους ευχαριστεί.”

Στα video παίζει με τον Κώστα Μουντάκη, τον Μιχάλη Τζαγκαράκη και ένα νεαρό Στέλιο Μπικάκη, στην καλύτερη ίσως λύρα που έχω ακούσει από τον Μπικάκη (Στέλιο, έτσι θα έπρεπε να παίζεις πάντα).

Εχει και άλλο »

Τί να πω για ένα από τους θρύλους της Κρητικής μουσικής, τον Κώστα Μουντάκη; Τί να πω για το Νίκο Αλεφαντινό, ένα από τα καλύτερα λαούτα που πέρασαν από την Κρήτη;

Σε αυτό το βίντεο από εκπομπή της ΕΡΤ του 1988, ο Μουντάκης 2,5 χρόνια πριν πεθάνει και ένας νεαρός, τότε, Αλεφαντινός, παίζουν το “Σταφιδιανό σκοπό” και το “Ρεθεμνιανέ μου κατηφέ”. Απόλαυση!

Ο Αλέξανδρος Παπαδάκης είναι ένας νέος άνθρωπος, με μεγάλη αγάπη στην Κρητική μουσική και μουσική παιδεία. Γεννήθηκε στην Αθήνα με καταγωγή από τον Αρδαχτο Ρεθύμνου, αλλά εδώ και ένα χρόνο αποφάσισε να κατέβει και να ζήσει μόνιμα στο Ρέθυμνο. Πολλά χρόνια στην Αθήνα συμμετείχε σε εκδηλώσεις των Κρητικών συλλόγων της Αθήνας. Σε αυτό το video, που βιντεοσκοπήθηκε πριν από 1 χρόνο, σε παρέα στο σύλλογο Κρητών Νέου Ηρακλείου, παίζει συρτά του Μουντάκη. Απολαυστικό.