Μια πρώτη προσπάθεια του www.cretan-music.gr για συλλογή άρθρων, κειμένων και ιστορικών καταγραφών γύρω από τους χορούς που χορεύονται στην Κρήτη…

Μέσα από τις μελωδίες των χορών της Κρήτης μπορούμε να τους διακρίνουμε σε δύο κύρια είδη. Τους πηδηχτούς και τους συρτούς. Οι πηδηχτοί (γρήγοροι) χοροί πιθανόν να έλκουν την (κοινή) καταγωγή τους από την αρχαιότητα με κοινή καταγωγή τις Πυρρίχιες μελωδίες. Για τους συρτούς (αργούς) χορούς βρίσκουμε αρκετά κοινά στοιχεία με περιγραφές για συρτούς χορούς των αρχαίων Ελλήνων.

Ας τους δούμε αναλυτικά:

Αγκαλιαστός

Tο όνομα του το πήρε από την ιδιότυπη λαβή, μοναδική για τα δεδομένα της Κρήτης, με την οποία πιάνονται οι χορευτές. Βάζουν το αριστερό χέρι τους πάνω από τον δεξιό ώμο τους κρατώντας συνήθως μαντίλι του οποίου την άκρη ρίχνουν στην πλάτη τους. Την άκρη αυτή κρατά με το δεξί χέρι ο επόμενος χορευτής ή χορεύτρια. Οι χορευτές έτσι φαίνονται σαν αγκαλιασμένοι γι΄ αυτό και ο χορός λέγεται Αγκαλιαστός.

Ο χορός αυτός ήταν πασίγνωστος σε όλη την Ανατολική Κρήτη και ήταν ο αγαπημένος χορός των νέων προπολεμικά. Ο λόγος όμως που τον έκανε λαοφιλή δεν ήταν μόνο η ευκολία του αλλά και γιατί έδινε την δυνατότητα στους νέους να αγκαλιάσουν τις νέες με τις οποίες χόρευαν.

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Ανωγειανός (Μυλοποταμίτικος) Πηδηχτός

Ανδρικός κυρίως χορός που χορεύεται κυρίως στην περιοχή των Ανωγείων, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους πηδηχτούς βηματισμούς και τα δυνατά χτυπήματα των ποδιών στο έδαφος, φαίνεται ότι αποτελεί ένα απόηχο του αρχαιότατου χορού των Κουρητών τον Πυρρίχιο. Τα χέρια των χορευτών πιάνονται από τις παλάμες χιαστί και εκτελούν χορό δώδεκα βημάτων (έξι μπρος, έξι πίσω).

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Απανωμερίτης

Ο προβατινίστικος χορός ή προβατίνα ή απανωμερίτης ή νταγκουνάκι ή σανδαλάκι, είναι ένας από τους παλιούς τοπικούς χορούς της Κρήτης. Χορεύονταν στο Αμάρι και στην επαρχία Aγ. Βασιλείου του νομού Ρεθύμνου, μα και σ’ άλλα χωριά του Ρεθύμνου και προς τα Ηρακλειώτικα μέχρι και λίγο μετά τον πόλεμο. Τον λέγανε προβατινίστικο, γιατί στις κινήσεις του ο χορευτής χτυπάει το πόδι του στη γη, όπως κάνουνε τα πρόβατα όταν θα νευριάσουν! Μαρτυρίες μεγαλύτερων σε ηλικία κατοίκων της επαρχίας Αμαρίου αναφέρουν ότι τραγουδούσαν και μαντινάδες πάνω στο σκοπό του Απανωμερίτη, οι οποίες όμως δε διασώζονται στη μνήμη τους…

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Αράπικος

Ήταν ένας εύθυμος, σατυρικός και “ελευθεριάζων” χορός (όπως τον χαρακτηριζει ο δάσκαλος και λαογράφος Στ. Αποστολάκης στο βιβλίο του “Τα λαογραφικά του χορού στη Δυτική Κρήτη”). Σύμφωνα με τους ερευνητές Γιάννη Παναγιωτάκη και Γιώργη Λαγκαδινό (βλ. τις ανεξάρτητες ανακοινώσεις τους στο 11ο Συνέδριο των Κρητών Φοιτητών, Ελούντα 6.8.2005), ο αράπικος χορευόταν σε όλη την Κρήτη. Μερικές φορές μάλιστα κατέληγαν σ\’ αυτόν, τα ξημερώματα, ακόμη και γαμήλια γλέντια!

Όταν είχαν αποχωρήσει τα γυναικόπαιδα, οι τελευταίοι άντρες γλεντιστάδες επιδίδονταν στον αράπικο, μιμούμενοι ερωτικές κινήσεις ανάμεσα σε άντρα και γυναίκα (δυο μεταμφιεσμένοι άντρες, ο ένας σε γυναίκα κι ο άλλος, “μουζωμένος”, δηλαδή μουτζουρωμένος, σε “αράπη”), και συμβόλιζαν έτσι την έντονη ερωτική επίδοση του νεόνυμφου ζευγαριού (που κι αυτό είχε ήδη αποχωρήσει για ύπνο). Η μίμηση αυτή δεν εθεωρείτο προσβλητική, γιατί ξεσπούσαν σε ευχετικά επιφωνήματα “άντε και καλούς απογόνους” κ.τ.λ. (Παναγιωτάκης).

Συνήθως βέβαια, όπως φαίνεται, ο αράπικος χορευόταν τις απόκριες. Η μορφή του παραπέμπει καθαρά σε αρχαία διονυσιακά δρώμενα, σε γιορτές γονιμότητας για τη φύση κ.τ.λ., πράγμα που δεν είναι ασυνήθιστο στην Κρήτη, όπως και σε όλη την Ελλάδα βέβαια. Ανάλογα δρώμενα με έντονα στοιχεία αρχαίων τελετών γονιμότητας (π.χ. ψεύτικα γενητικά όργανα κρεμασμένα σε μεταμφιεσμένους ή σε ανδρείκελα, δηλαδή ομοιώματα ανθρώπων) παρατηρούνται και σε άλλα κρητικά αποκριάτικα έθιμα, όπως ο “Καντής” στην επαρχία Αμαρίου και ίσως και αλλού, που σατιρίζει τον Τούρκο ιεροδικαστή (καδή). Αλλο αποκριάτικο έθιμο με στοιχεία ερωτικής σάτιρας (δηλαδή γονιμικά στοιχεία) είναι ο “Καουκάς”, που γίνεται ακόμη, μερικές φορές, στο Μελιδόνι Μυλοποτάμου του νομού Ρεθύμνης (αρπαγή κοπέλας από σαρακηνό και εικονικός γάμος) κ.λ.π. Ίσως λοιπόν ο αράπικος δεν είναι “εισαγόμενος” χορός, αλλά κατάλοιπο αρχαίων εθίμων, και το όνομά του να προέρχεται από τη μεταμφίεση του συμβολικού “άντρα” σε “αράπη”. Η μεταμφίεση αυτή οφειλόταν πιθανόν στην ιδέα για την …έντονη σεξουαλική επίδοση των κατοίκων της Αφρικής, που ήταν γνωστοί στην Κρήτη μόνον ως δούλοι, αχθοφόροι ή κουρσάροι πολεμιστές, και φυσικά ήταν αδύνατον να προσεγγιστούν με τα σημερινά κοινωνικά και πολιτισμικά δεδομένα (δεν υπάρχει, δηλαδή, ρατσισμός σ\’ αυτή την παλιά αντιμετώπιση, αλλά οφειλόταν σε ιστορικές και κοινωνικές συγκυρίες – τις ίδιες που προκάλεσαν και τη μορφή του “αράπη”-στοιχειού των παραμυθιών του παλιού καιρού)…

Εθιανός Πηδηχτός

Μια ακόμα εκδοχή του πηδηχτού χορού της Κρήτης. Ο μουσικός της περιοχής που παρουσίασε τον Εθιανό (πήρε την ονομασία του από το χωριό Εθιά των Αστερουσίων Ορέων) πηδηχτό, είναι ο λυράρης Φουστάνης, από τους πρωτομάστορες μουσικούς, του οποίου όμως δεν έχουν διασωθεί ηχογραφήσεις.

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Εμπυρρίκιος

για τον Εμπυρρίκιο χορό διαβάστε εδώ

Σχετικά άρθρα

1. 
   Μικρό μικράκι – Ενας ακόμα ξεχασμένος χορός
2. 
   Πρινιώτης – Ενας ξεχασμένος χορός
3. 
   “Στραβά κι ανάποδα” στη μουσική της Κρήτης!

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Γιατί φεγγάρι μου; γιατί;;… δε φέγγεις στα στενά μου;
να βγω να δω στη φέξη σου την π’αγαπάει η καρδιά μου.

Ζηλεύγω σου φεγγάρι μου μα το θεό τον ένα
γιατί θωρρείς την π’αγαπώ που’ναι μακρυά από μένα.

Σχετικά άρθρα

1. 
   Μιχάλης Αλεφαντινός – Μην κλαίς εσύ
2. 
   Θανάσης Σκορδαλός, Μανώλης Κακλής – Ζωντανά στις Δαφνές
3. 
   Η τελευταία τηλεοπτική εμφάνιση του Θ. Σκορδαλού

Στην ωραιότερη στιγμή εφθείρενε η ζωή μου
γι’αυτό εκαταδικάστημε για πάντα το κορμί μου.

[Μουσική: διάβασε το πλήρες άρθρο για ν'ακούσεις τη μουσική]

Σχετικά άρθρα

1. 
   Κακλής, Μελεσσανάκης – Εχει η ζωή πολλές χαρές
2. 
   Κώστας Κακουδάκης – Γιάννης Κακλής σε συρτά live
3. 
   Παπαδάκης, Νίκος Αλεφαντινός, Κακλής – Ζωντανά σε βίντεο

Φοίτησε στο Δημοτικό Σχολείο Πλατανίων, αλλά λόγω έλλειψης δασκάλου παρακολούθησε μαθήματα και σε άλλα δημοτικά της γύρω περιοχής μεταξύ αυτών και αυτό του Μοναστηρακίου. Ήταν εξαίρετος μαθητής, λόγω όμως οικονομικών δυσχερειών δεν προχώρησε στα γράμματα. Οι γονείς του τον προέτρεψαν και πήγε να μάθει την τέχνη του τσαγκάρη στο Βυζάρι στου Κούνουπα του Στεφανή, όπου πηγαινοερχόταν για τρία χρόνια.

Σαν παιδί βοηθούσε στην εκκλησία και ήταν δίπλα στον παππού του από τις Λαμπιώτες Παπα-Γιάννη Σιγανό, ο οποίος διέκρινε από πολύ νωρίς τις μουσικές και φωνητικές ικανότητες του Λεωνίδα και τον προώθησε στο ψαλτήρι. Έτσι λοιπόν η εκκλησία υπήρξε ένα από τα πρώτα του βιώματα, όσον αφορά το χώρο της μουσικής. Ένας άλλος μεγάλος δάσκαλος στη μουσική για το Λεωνίδα ήταν ο θρυλικός Κουρούπης από το γειτονικό Μέρωνα που τον βοήθησε στα πρώτα του βήματα.

Το 1941, όταν κατέκτησαν οι Γερμανοί την Κρήτη, τον βρίσκει με πολλές άλλες οικογένειες στις σπηλιές του Ψηλορείτη. Εκεί ο θείος του Μανώλης Λίτινας ασχολείται με διάφορα ξυλόγλυπτα και μεταξύ αυτών φτιάχνει και μία λύρα από ασφένταμο. Τα παιδιά την περιεργαζόταν και την άφηναν, όμως ο Λεωνίδας ανυπομονούσε να ακούσει τους πρώτους ήχους:

“σε 17 ημέρες έμαθα να κουρδίζω και σε 28 ακούστηκαν οι πρώτοι σκοποί στις κορυφές του Ψηλορείτη. Έπαιζα και τραγουδούσα συνέχεια”.

Κατά την περίοδο της Γερμανικής κατοχής έβλεπε τα πρόβατα και έπαιζε και λύρα στα χωριά της περιοχής, ενώ στον Οψιγιά στο καφενείο Πικαντίλι, διασκέδαζαν τακτικά πολλοί μερακλήδες και χορευτές της επαρχίας που με την παρακίνηση τους έγινε σήμερα επώνυμος καλλιτέχνης.

Στα πρώτα του βήματα σημαντικό ρόλο έπαιζαν οι λυράρηδες της περιοχής ιδιαιτέρως ο Κουρούπης από το Μέρωνα και ο Καπαρός ο Λευτέρης από το Άνω Μέρος οι οποίοι κατά τον Κλάδο έπαιζαν σωστά και μελετημένα. Παράλληλα στο χώρο της Κρητικής μουσικής έκανε τα πρώτα του βήματα και ένας άλλος μεγάλος Αμαριώτης καλλιτέχνης ο Ροδάμανθος Ανδρουλάκης.  Συχνά βρισκόντουσαν στον Οψυγιά οπού μαζί “τελειοποιούσαν” το παίξιμο τους γι’ αυτό και παρατηρεί κανείς κοινά στοιχεία.

Παρά την αντίδραση των γονιών του να γίνει επαγγελματίας λυράρης εκείνος είχε ήδη πάρει το βάπτισμα, τίποτα δεν μπορούσε να τον σταματήσει από τη λύρα του. Όπου γλέντι, γάμος, βαπτίσεις νάσου και ο Λεωνίδας να μαγεύει τους πάντες με τις κοντιλιές του. Από το 1945 έως το 1947 παίζει στο Ρέθυμνο κάθε βράδυ στο ζαχαροπλαστείο του Κλαψινού, όπου προωθείται από το πασίγνωστο λαγουτιέρη Μπαξεβάνη και πλέον γίνεται γνωστός σε όλο το νομό.

Το 1947 κατατάσσεται στο στρατό, όπου υπηρετεί για 29 μήνες. Επιστρέφοντας συνεχίζει και συνεργάζεται πάντα με κορυφαίους λαγουτιέρηδες Μαρκογιαννάκη, Κοτσιφό, Παχουντάκη και τον Στ. Φουσταλιέρη. Ταυτόχρονα γνωρίζεται με τους κορυφαίους λυράρηδες Λαγό, Καρεκλά, Σκορδαλό, Καλογρίδη.

Η φήμη του γρήγορα ξεπερνά τα όρια του νομού. Το Φεβρουάριο του 1951 βρίσκεται στη Μεσσαρά, όπου γίνεται δεκτός με ενθουσιασμό και αγάπη στις διάφορες εκδηλώσεις της περιοχής. Συχνά έπαιζε στο καφενείο του Μιχάλη Τζωρτζάκη στη πλατεία των Μοιρών, όπου γνωρίστηκε με την κόρη του την Κλειώ. Παντρεύονται το 1953 και αποκτούν 2 γιούς και 2 κόρες. Σήμερα έχουν 8 εγγόνια. Από τη χρονική περίοδο αυτή γίνεται μόνιμος κάτοικος Μοιρών, όπου ο κόσμος τον αγκαλιάζει ως γνήσιο Μεσσαρίτη και ο ίδιος ανταποκρίνεται.

Το 1957 δημιούργησε το πρώτο του έργο στίχοι, μουσική, εκτέλεση δική του, το συρτό “Όταν κοιμάται ο δυστυχής”. Από το 1961 διακόπτει την καλλιτεχνική του ενασχόληση για λόγους υγείας. Ύστερα από επίμονη παρότρυνση φίλων ξαναρχίζει να παίζει και ταυτόχρονα επιστρέφει στις ζωντανές εμφανίσεις και δισκογραφία.

Μεγάλες στιγμές δισκογραφικά οι συνεργασίες του με τον Μανιά, Κακλή, Κρασαδάκη, Σκουλά, Σταματογιαννάκη, Αγγελάκη όλοι τους μεγάλες φωνές.

Στην καλλιτεχνική του πορεία έχει να παρουσιάσει πλούσια δραστηριότητα στην διάρκεια της οποίας προσπάθησε να εξελίξει και να αναπτύξει την τεχνική του με τελικό αποτέλεσμα την δημιουργία της δικιάς του “σχολής” στο παίξιμο της κρητικής λύρας.  Συνολικά έχει ηχογραφήσει 28 cd.

Η τεχνική του χαρακτηρίζεται από ποικίλες και γρήγορες εναλλαγές ενώ η ποιότητα του ήχου έχει μια έντονη γλυκύτητα που σε συναρπάζει. Πολλοί λένε σήμερα, ότι με τη λύρα του Κλάδου μερακλώνουν, ενθουσιάζονται, είναι η λύρα που τους αρέσει και τους ταξιδεύει σε κόσμους παραμυθένιους και παραδεισένιους.

Ο Κλάδος ταξίδεψε πολλές φορές στο εξωτερικό και ενθουσιάστηκε με τη διατήρηση της παράδοσης και των εθίμων τη Κρήτης στην ομογένεια. Έχει τιμηθεί πάμπολλες φορές για την προσφορά του από διάφορους δήμους- κοινότητες- συλλόγους. Στη λύρα του βρίσκουν την λεβεντιά, την περηφάνια και το μεγαλείο του Κρητικού λαού.

Επίσης έχει εκλεχτεί αντιδήμαρχος Μοιρών και δύο φορές Δημοτικός Σύμβουλος. Παράλληλα δημιούργησε Βιομηχανία παγωτών τη “Λύρα” και εργοστάσιο ζαχαροπλαστικής στις Μοίρες όπου εξακολουθεί να λειτουργεί.
Παρά τα 84 του χρόνια το πάθος και το μεράκι για τη λύρα υπάρχει και τακτικά τον βλέπουμε σε δημόσιες εμφανίσεις.

Σήμερα ζει στις Μοίρες. Επιθυμία του είναι να ξαναγυρίσει το χωριό του, να ξαναπερπατήσει στον Ψηλορείτη και τη Σάμιτο.

(το βιογραφικό γράφτηκε με τη βοήθεια της Κλεονίκης Στ. Γαζοράκη)

Το βίντεο που ακολουθεί είναι από τα 84α γενέθλια του Κλάδου. Η ιδέα της εκδήλωσης ήταν του Γιώργη Σαββάκη, που διοργάνωσε ο σύλλογος Αμαριωτών Ρεθύμνου. Παίζει το “Οταν κοιμάται ο δυστυχής”  με τη συντροφιά του Γιάννη Αγγελάκη και του Τιμολέων Σαββάκη.

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Σχετικά άρθρα

1. 
   Ο Λεωνίδας Κλάδος ζωντανά στο Ίλιον
2. 
   Κλάδος – Μανιάς – Τζουγανάκης το 1987!!!
3. 
   Κλάδος – Μαρκογιάννης. Video από παρέα στο Μπαλί στις 31/5/2009

Εδώ και πολύ καιρό έπεσε στα χέρια μου μια παλαιότερη ζωντανή ηχογράφησή τους, γραμμένη μάλλον σε κασσετόφωνο. Δυστυχώς δεν έχω περισσότερες πληροφορίες για το πότε ή το που έγινε η ηχογράφηση. Οποιος έχει περισσότερες πληροφορίες, ας τις μοιραστεί μαζί μου. Θα του ήμουν ευγνώμων. Η ηχογράφηση, πρέπει πως έχει γίνει στο Κρητικό κέντρο Ζορμπάς, ένα από τα μαγαζιά της Αθήνας που κατά περιόδους, μπορεί κάποιος ν’ακούσει καλή Κρητική μουσική (ευχαριστώ Γρηγόρη).

Από τη συγκεκριμένη ηχογράφηση, διάλεξα το δικό τους “Λίμνες τα μάτια σου“, γιατί θεωρώ ότι είναι ένα από τα τελευταία μεγάλα συρτά που έβγαλε η Κρητική μουσική.

[Μουσική: διάβασε το πλήρες άρθρο για ν'ακούσεις τη μουσική]

Σχετικά άρθρα

1. 
   Παπαδάκης, Νίκος Αλεφαντινός, Κακλής – Ζωντανά σε βίντεο
2. 
   Μιχάλης Αλεφαντινός – Μην κλαίς εσύ
3. 
   Τζουγανάκης Μιχάλης – Μην κλαίς εσύ

Πρόσφατα ανακάλυψα το 2ο μέρος του. Οι ίδιοι, “συνήθεις ύποπτοι”, συνεχίζουν αυτή τη φορά με το “Μόνο εκείνος π’αγαπά” του Σκορδαλού. Αν και θα προτιμούσα το βίντεο μεγαλύτερο σε διάρκεια (η αλήθεια είναι πως δεν χόρτασα) δεν παύει αν είναι κάτι που θα πρέπει να δείτε και ν’ακούσετε.

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Σχετικά άρθρα

1. 
   Σαριδάκης, Βαρβατάκης σε παρέα στους Δροσουλίτες
2. 
   Μανώλης Περιστέρης, Ανδρέας Βαρβατάκης – Κοντυλιές από το Κάστρο
3. 
   Σκευάκης, Βαρβατάκης – Γαρύφαλλό μου κόκκινο

Πολλές φορές δε χρειάζεται κάτι  ιδιαίτερο για να γίνει παρέα. Μια γλυκιά καλοκαιρινή βραδιά, μερικοί καλοί φίλοι και 2-3 άνθρωποι που να ξέρουν να “γρατζουνάνε” μια λύρα και ένα λαούτο.

Οταν όμως αυτοί που “γρατζουνάνε”, τυχαίνει να είναι ο Μαρκογιάννης, ένας ζωντανός θρύλος της Κρητικής μουσικής, ο Γιάννης Τσουρδαλάκης, που αποτελεί μια από τις ελπίδες της και ο Γιάννης Αποστολάκης, τότε το πράγμα αλλάζει.

Οταν αυτοί, συνοδεύονται από μερακλήδες τραγουδιστάδες της παρέας και από ανθρώπους όπως ο Σηφογιωργάκης στα τραπέζια, δε μπορεί παρά η βραδιά να μείνει αξέχαστη σε όσους έχουν την τύχη να συμμετέχουν σε αυτή. Κάτι τέτοια, πρέπει να έγινε και στα Σακτούρια του Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου, όπως μπορείτε να δείτε και ν’ακούσετε και εσείς στο παρακάτω video.

Ακούγονται συρτά-σημαίες για την Κρητική μουσική, όπως τα “Τέτοια φωτιά που μ’αναψες” του Σκορδαλού και “Περβόλια μου με τ’άνθη σου” των Μπαξεβάνη/Λαγού, με τη συνοδεία τζιτζικιών που κλέβουν την παράσταση!

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Οπως έγραψε και ο Σημισακογιώργης, στα σχόλια του youtube, απ΄όπου και βρήκα το video:

Παρέα με τους Γιάννηδες όποιος μπορεί να κάνει,
με Αποστολάκη, Τσούρδαλη και με τον Μαρκογιάννη.

Όλοι τους είναι υπέροχοι.

Σχετικά άρθρα

1. 
   Κλάδος, Μαρκογιάννης σε Παρέα – Μαύρες Φορεσιές
2. 
   Κλάδος – Μαρκογιάννης. Video από παρέα στο Μπαλί στις 31/5/2009
3. 
   Τζουγανάκης – Αποστολάκης. Παρέα στο καράβι εν πλω για την Κρήτη

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Ακούγοντας το “Πονώ μα δάκρυ δε θα δεις”, αυτή τη συρτουδάρα της Κρήτης με τη μαντιναδάρα

Πονώ μα δάκρυ δε θα δεις στο μάγουλο να τρέχει
έμαθε φως μου η καρδιά στον πόνο σου κι αντέχει.

…μου γεννήθηκε στο μυαλό μια απορία:

“Μα καλά. Εγώ αυτό το σκοπό τον θυμάμαι αλλιώς. Πιό μελωδικό. Πιο μεστό. Πιο βιρτουόζικο. Δε μπορεί να είναι έτσι”

Εψαξα λίγο ακόμα και βρήκα το παρακάτω βίντεο, όπου το συγκεκριμένο σκοπό τον παίζει ο δημιουργός του (από το 4:07 μέχρι το 6:41), ο Ροδάμανθος Ανδρουλάκης. Μαζί με αυτόν παίζει τα επίσης δικά του “Βρέχει στο μαξιλάρι μου“, “Ενα μαράζι” και “Ηντα καιρό ανημένεις μπλιο“. Στο τραγούδι και στο λαούτο τον συντροφεύει ο Στρατής Μαμαλάκης. Ακούστε τον!! (εδώ κυριολεκτικά)

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Δε θα ήθελα να πιστεύω ότι και ο πιο άσχετος με την Κρητική μουσική, δε μπορεί να μην ξεχωρίσει τη διαφορά στην ποιότητα της λύρας. Δε μπορεί να μην ξεχωρίσει πως ένας σκοπός γραμμένος και παιγμένος από έναν δεξιοτέχνη της λύρας, τον Ροδάμανθο Ανδρουλάκη, μπορεί να “εκτελεστεί” όταν δεν του συμπεριφέρονται με τον τρόπο που του ταιριάζει. Δε μπορεί να μην καταλάβει ότι ακούγοντας τον Ροδάμανθο,  ξεχωρίζει κάθε πάτημα, κάθε νότα της λύρας, ενώ την ίδια στιγμή από τον Ζερβάκη, ακούγεται μια “μπουκωμένη φασαρία”, που την εμπλουτίζουν οι “γρήγορες σκάλες” (ευελπιστώ κάποιος μουσικός να εξηγήσει με ένα σχόλιό του τις σκάλες, με σαφή τρόπο, γιατί εγώ τις γνωρίζω ακουστικά και όχι ουσιαστικά).

Είναι κρίμα. Πολύ κρίμα. Γιατί ο Ζερβάκης, ακόμα και μέσα στη φασαρία του, δείχνει ότι έχει τη στόφα, αλλά δεν έχει τη θέληση. Το δοξάρι του, το έχουν λίγοι. Την δαχτύλια του επίσης. Αυτό φαίνεται και στο βίντεό του, στο οποίο ακούγονται… ξεχωρίζουν οι καλές του στιγμές. Ομως και αυτές τις στιγμές, τις θυσιάζει, στο βωμό της φασαρίας και του “πάμε γαμώτο” καταφέρνοντας να προσφέρει ένα αποκρουστικό αποτέλεσμα. Ενα αποτέλεσμα που μπορεί ν’αρέσει σε όποιον έχει σχέση με την Κρητική μουσική, όσο σχέση έχουν τ”Ανώγεια με την Αθήνα. Και τα δύο έχουν την ίδια “αρχή”. Το “Α” στ’Ανώγεια και στην Αθήνα, το “Πονώ μα δάκρυ δε θα δεις” στα βίντεο. Ομως όσο και να προσπαθείς να τα ταιριάξεις… δεν σου βγαίνει.

Είναι κρίμα, γιατί ο Ζερβάκης, αυτός ο πρωτεργάτης της Κρητικής υποκουλτούρας, αυτός που “κατάφερε” να κάνει το Chivas, ένα must στα γλέντια και στις παρέες των Κρητικών (με συνοδεία οφτού για μεζέ), θα μπορούσε, αν δεν θυσιάζε τα πιστεύω του στο βωμό του χρήματος, να ήταν ένας άξιος συνεχιστής των μεγάλων “παιχτών” της Κρήτης. Δε γνωρίζω αν ο Ζερβάκης θα μπορούσε να κάνει την ανατροπή. Εχει γεμίσει τον τόπο σκατά που είναι δύσκολο να καθαριστούν. Ομως ποτέ δεν είναι αργά. Μακάρι ν’ακούσω κάποια στιγμή από Ζερβάκη τη λύρα που (ίσως) θα μπορούσε να παίξει. Οχι για να πάρω τα λόγια μου πίσω, αλλά για να μπορέσω να του δώσω “συγχωροχάρτι”. Οχι όμως πλήρες συγχωροχάρτι, γιατί έχει ήδη κάνει μεγάλο κακό που δύσκολα διορθώνεται.

Μέχρι τότε όμως, θα επιμένω να μένω μακριά από τέτοιου είδους “εκτελέσεις”. Στο χέρι του είναι ν’αλλάξει τη γνώμη μου.

Σχετικά άρθρα

1. 
   Ανδρουλάκης Ραδαμάνθης ή “Ροδάμανθος”
2. 
   Ο Γιώργος Σκορδαλός στο Μετερίζι
3. 
   Νίκο Μανιά… είσαι φάουλ… ή μήπως όχι;

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Ο Σίμωνας Καράς στα μέσα της δεκαετίας του ’60 ανέλαβε την διεύθυνση του μουσικού προγράμματος της Δημοτικής Μουσικής του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας. Από τότε με εισηγήσεις του προτείνει και τελικά επιτυγχάνει την απαγόρευση της ραδιοφωνικής μετάδοσης Κρητικών τραγουδιών και σκοπών παιγμένων με βιολί θεωρώντας ότι το πλέον αντιπροσωπευτικό όργανο της Κρητικής μουσικής παράδοσης είναι η λύρα. Οι Χανιώτες βιολάτορες αντιδρούν έντονα με πρωτοβουλία του Κισσαμίτη βιολάτορα Κώστα Παπαδάκη ή Ναύτη ο οποίος από τότε, λίγο πριν φύγει για την Αμερική, έρχεται σε σύγκρουση το Σίμωνα Καρά. Με την επιστροφή του Ναύτη από την Αμερική η σύγκρουση αυτή συνεχίζεται. Ο Ναύτης για να αποδείξει τις απόψεις του προχώρησε το 1989 στην έκδοση ενός βιβλίου υπό τον τίτλο «Κρητική» λύρα, ένας μύθος»(!). Στο βιβλίο αυτό αναφέρει πολλές λεπτομέρειες για την σχέση αυτή που είχε με τον Καρά και άλλα πολλά πράγματα που θεώρησε ότι αποδεικνύουν τις απόψεις του. Απόψεις όμως και μόνο, θεωρίες ανυπόστατες, χωρίς καμία απόδειξη, από καταγεγραμμένη ή μη πηγή. Απόψεις όμως που μερικά χρόνια αργότερα θα γίνονταν «σημαία» στα χέρια επιτήδειων.

Τι λένε όμως οι θεωρίες αυτές; Απίθανα πράγματα! Σύμφωνα με τον Κ. Παπαδάκη ή Ναύτη αλλά και άλλους, συνεχιστές των θεωριών του Ναύτη, μελωδίες που τάχα μου μεταφέρθηκαν από τους Κρήτες υπερασπιστές της Πόλης το 1453, διατηρήθηκαν εκατοντάδες χρόνια και μία ωραία βραδιά του 1750, στις Λουσακιές της Κισσάμου, σε ένα γάμο (με την απαραίτητη σημείωση ότι μύριζε επανάσταση εκείνες τις μέρες!) ήρθε ένας ονομαστός βιολάτορας της εποχής (Στέφανος Τριανταφυλλάκης ή Κιόρος) που μέσα στο κέφι της βραδιάς έπαιξε για πρώτη φορά αυτές τις μελωδίες σε γλέντι και ταυτόχρονα (!!!) οι καπεταναίοι της περιοχής χόρεψαν έναν παλιό τοπικό χορό (ποιόν;) μετασχηματίζοντας τα βήματα του (για πρώτη φορά βέβαια) πάνω στις μελωδίες που έπαιξε ο Κιόρος… Έτσι γεννήθηκε ο συρτός (τα σχόλια δικά σας…).

Από πού τα ξέρουνε όλα αυτά; Προφορική παράδοση λέει. Εντάξει αλλά αυτό δε φτάνει. Η θεωρία αυτή μοιάζει απίθανη καθώς δεν υπάρχει προηγούμενο παγκοσμίως, δημιουργίας χορού «εν μια νυκτί», με τόσες πολλές «συμπτώσεις» μαζεμένες. Βεβαίως, κανένα γραπτό αλλά και προφορικό στοιχείο δεν επιβεβαιώνει την «ορθότητα της προφορικής παράδοσης», στις δε παραπομπές που επικαλείται ο Ιωάννης Τσουχλαράκης σε δημοσίευση στον κρητικό τύπο της Αθήνας (Εφημερίδα «Κρητικοί Παλμοί»), δεν αναφέρεται τίποτα σχετικό ούτε από τον Φραντζή, ούτε από το έγγραφο της Μονής Βατοπεδίου στο Άγιο Όρος, ούτε από τον Πάρι Κελαιδή . Το μόνο που επιβεβαιώνουν οι παραπάνω αναφορές είναι η παρουσία των Κρητών πολεμιστών στην Πόλη το 1453. Παρουσιάζονται όμως έτσι ώστε ο αναγνώστης που δεν θα κάτσει να ερευνήσει το θέμα να νομίζει ότι αναφέρουν περί «συνθέσεων μελωδιών» και άλλα παρόμοια… Σε επιτόπιες έρευνες μας στην περιοχή της Κισσάμου όλοι μας παρέπεμπαν στα λεγόμενα του Ναύτη και μόνο. Κάνεις άλλος δεν γνώριζε κάτι παραπάνω.

Στην περίπτωση του πεντοζάλη η κατάσταση χειροτερεύει επικίνδυνα. Πρόκειται για την απόλυτη διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Ο Ναύτης παλαιότερα αλλά και ο κ. Τσουχλαράκης σήμερα επιμένει να χαρακτηρίζει «ιστορική» την παράδοση για τη δημιουργία του πηδηχτού πεντοζάλη από τον Στέφανο Τριανταφυλλάκη ή Κιόρο. Εδώ έχουμε μια νέα θεωρία. Δημιουργία χορού κατά παραγγελία!

Ας δούμε όμως αναλυτικά τις «τρύπες» της προπαγάνδας τους: Στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.tsouchlarakis.com/EISIGISEISOMILIES.htm#MARK1B όπου ο Ι.Τ. «ανανεώνει» και διασκευάζει το κείμενο του για το «πεντοζάλι» κάθε τρεις και λίγο, αναφέρεται το κλασσικό και πολυφορεμένο ερώτημα του «χορολέκτη» για το αν όλος ο υπόλοιπος κόσμος έχει άγνοια για την πραγματική (δική του βεβαίως) αλήθεια ή αν υπάρχουν «σκοτεινές» δυνάμεις και κίνητρα πίσω από την υποτιθέμενη άγνοια μας. Δείτε:

«…Πολλά λέγονται και γράφονται για το πεντοζάλι, τον πιο δημοφιλή χορό της Κρήτης. Δυστυχώς, τα περισσότερα από αυτά είναι αυθαίρετα, στερούνται επιστημονικής τεκμηρίωσης και αποκρύπτουν την ιστορική αλήθεια, η οποία πλέον στους περισσότερους φαίνεται απίστευτη. Και έτσι γεννάται το ερώτημα: Είναι η άγνοια κάποιων ανθρώπων εκείνη που δημιούργησε τη σύγχυση των απόψεων σχετικά με το ιστορικό αυτού του χορού ή κάποια δυσερμήνευτη σκοπιμότητα;»

Έπειτα μας αναφέρει για μία ακόμα φορά την άποψη του μουσικολόγου του Πανεπιστημίου της Μπολόνια Roberto Leydi για την προφορική παράδοση. O Leydi απλά είπε:

«Πρέπει να χρησιμοποιείται η προφορική παράδοση, διότι βοηθάει να διασωθούν περισσότερες πληροφορίες. Οι διηγήσεις των οργανοπαικτών, ακόμα κι όταν μοιάζουν μυθολογικές, περιέχουν πάντα κάποια στοιχεία αληθινά.  Το πρόβλημα είναι ότι εμείς πρέπει να ανακαλύψουμε ποιά είναι η ιστορική λογική.  Όμως ακόμα και τα φαινομενικά πιο παράδοξα πράγματα σχεδόν πάντα είναι αληθινά.  Πολύ συχνά οι εθνομουσικολόγοι δεν αντιλαμβάνονται πόσο σημαντικά είναι τα γεγονότα που διηγείται ο κόσμος.»

Σωστά τα είπε ο μουσικολόγος, λογικό ακούγεται, φτάνει να μην παρουσιάζονται ως “προφορική παράδοση” κατασκευασμένες θεωρίες που προσπαθούν να εξηγήσουν τα …ανεξήγητα!

Στη συνέχεια και στην απεγνωσμένη προσπάθεια του να συνδέσει τον χορό με ιστορικά γεγονότα μας εξιστορεί τα «Ορλοφικά» και στα οποία εντάσει την λεγόμενη και «Επανάσταση του Δασκαλογιάννη» που έλαβε χώρα το 1770. Γράφει λοιπόν:

«…Κατά τη λαϊκή πίστη, και όπως αυτή καταγράφηκε από το σπουδαίο μουσικό Κωστή Παπαδάκη ή Ναύτη* (1920-2003), ο οποίος διέσωσε τις μαρτυρίες παλαιότερων μουσικών και χορευτών, όπως του Νικόλαου Κατσούλη ή Κουφιανού (1877-1947), του Βασίλη Παπαδάκη ή Κοπανίδη (1880-1949), του Ανδρέα Μαριάνου (1865-1930) και άλλων, στα μέσα του 1769, ο Δασκαλογιάννης, σύμφωνα με μια παλαιότατη συνήθεια, που επικρατούσε στο νομό Χανίων, κατά την οποία σε διάφορα σημαντικά γεγονότα αφιερώνονταν νέες μουσικές, τραγούδια ή χοροί, ζήτησε από τον περίφημο βιολάτορα την εποχής εκείνης Στέφανο Τριανταφυλλάκη ή Κιώρο από το Γαλουβά Λουσακιών Κισσάμου να ετοιμάσει έναν «πυρρίχιο» χορό ειδικά γραμμένο για το πέμπτο ζάλο (βήμα), δηλαδή, όπως λέγεται, για την πέμπτη κατά σειρά ευκαιρία που σύντομα θα παρουσιαζόταν για την απελευθέρωση της Κρήτης από τους Τούρκους…»

Εδώ αρχίζει το μεγαλύτερο πρόβλημα των συγγραφέων της θεωρίας (Παπαδάκη Κωνσταντίνου ή Ναύτη, Η Κρητική λύρα, ένας μύθος, Χανιά 1989, σελ. 73).  Δυστυχώς τα υπόλοιπα «πέντε ζάλα» δεν βρίσκονται! Απλά δεν υπάρχουν! Εδώ λοιπόν επιστρατεύονται οι θεωρίες. Μπλέκουν τις προηγούμενες προσπάθειες ανακατάληψης της Κρήτης από τους Ενετούς και τους δύο Ρωσο-τουρκικούς πολέμους (!!!). Επείδη όμως πιθανόν να μη πειστεί ακόμα και ο πλέον αδαής επιστρατεύται μία ακόμα πιθανότητα, οι συμμετοχές των Σφακιανών σε προηγούμενες επαναστάσεις των Ενετών!

Πες πες κάτι θα μείνει, ε;

Σχετικά άρθρα

1. 
   Χοροί της Κρήτης

Λεωνίδας Κλάδος

Το βίντεο που ακολουθεί το τράβηξε ο Σημισακογιώργης σε μία παρέα στο Μπαλί, στις 31/5/2009. Μαζί με τον Κλάδο, ο μπαρμπά-Γιάννης της Κρήτης, ο Μαρκογιάννης. Μαζί ζωγραφίζουνε, στον “καμβά” της Κρητικής μουσικής.

Οι νεώτεροι θα πρέπει να θεωρούν τον εαυτό τους άτυχο, που δεν είχαν την τύχη ν’ακούσουν αυτές τις μορφές, όταν ήταν 10-20 χρόνια νεώτεροι, αν και ακόμα και σήμερα, που έχουν φτάσει τα 80 χρόνια της ζωής τους παραμένουν μάστορες. Δάσκαλοι!   Οι παλιότεροι, ας θυμηθούν και πάλι το πως ακουγότανε κάποτε η Κρητική μουσική.

Μπορεί να με θεωρήσετε μηδενιστή με αυτό μου το σχόλιο, αλλά… είτε θέλετε, είτε όχι, έτσι είναι! Αυτή τη στιγμή, στην Κρητική μουσική, πασχίζουμε να βρούμε 3-4 καλλιτέχνες που να παίζουν λύρα, έτσι όπως πρέπει να παίζεται και όχι όπως οι Chivoκαταναλωτές θέλουν να παίζεται. Ετσι όπως θα ήθελαν τ’αυτιά μας ν’ακούνε την Κρητική μουσική και όχι όπως θα ήθελε να την ακούει το ουίσκυ που έχει καταναλωθεί σε απαράδεκτες κούπες όλο το βράδυ.

Κάνε click εδώ για να δεις το βίντεο του άρθρου.

Σχετικά άρθρα

1. 
   Κλάδος, Μαρκογιάννης σε Παρέα – Μαύρες Φορεσιές
2. 
   Γιάννης Τσουρδαλάκης, Μαρκογιάννης, Γιάννης Αποστολάκης – Παρέα στα Σακτούρια
3. 
   Κλάδος – Μανιάς – Τζουγανάκης το 1987!!!